Ekvador’daki Punín yakınlarında bulunan Punin-2 kafatasından yapılan yüz canlandırması, 3.000 yıl önce yaşamış bir adamı gösteriyor.
Bugünkü Ekvador topraklarında 3.000 yılı aşkın süre önce yaşamış bir adamın yüz canlandırmasını ve kendine özgü saç modelini artık görebilirsiniz.
Uluslararası bir ekip, bugünkü Ekvador’da 3.000 yılı aşkın süre önce yaşamış ve kafatası tarihin en büyük antropolojik tartışmalarından birinde yer almış bir adamın yüzünü yeniden canlandırdı.
Yüz canlandırması, 1970’lerde bir çiftçinin Ekvador’un orta And Dağları’ndaki Chimborazo bölgesinde, Punín kasabası yakınlarındaki bir derede bulduğu Punin-2 kafatasına dayanıyor.
Benzer bir kafatası olan Punin-1, 1923’te Amerikan Doğa Tarihi Müzesi önderliğindeki bir sefer sırasında aynı derede bulunmuştu. O dönemde bazı bilim insanları kafatasının fiziksel özelliklerinin, özellikle de belirgin kaş çıkıntısının arkaik olduğunu öne sürmüştü.
Bunun sonucunda bilim insanları 1925’te ilk Punin kafatasının, belki de Avustralya ya da Pasifik adalarından insanlarla kurulan temas yoluyla Okyanusya kökenine dair bir kanıt olduğunu ileri sürdü.
(İlgili: Ekvador’da Kafatası Kasklarıyla Gömülmüş Bebekler Bulundu)
Kafatasının bulunduğu ve yaklaşık 50 yıl sonra Punin-2 kafatasının da keşfedildiği eski tortu katmanı, modern insanlardan (Homo sapiens) daha eskiydi. Bu da bazılarının kafataslarının Homo erectus ya da Neandertaller gibi soyu tükenmiş bir akrabaya ait olup olmadığını merak etmesine yol açtı.
Ancak sonraki çalışmalar bu fikirlere itiraz etti ve yeni yüz canlandırması, Punin-2 kafatasının tamamen yerli Amerikalı kökenli, modern bir insan erkeğe ait olduğunu gösteriyor.
Bağımsız antropolog Christopher Rynn, Punin-2 kafatasının, son buzul çağında Kuzey Sibiryalılar ve Doğu Asyalılardan oluşan bir ata gruptan türemiş bir yerli Amerikalıya ait olduğuna şüphe olmadığını söylüyor. Rynn’e göre Punín-2 önden bakıldığında bir Doğu Asyalı kafatasına benziyor, ancak yandan bakıldığında hiç benzemiyor.
Rynn’in Ekvador’daki meslektaşları kafatasına erişimlerini onunla paylaştı ve Rynn geçen yıl canlandırma üzerinde çalışmaya başladı. Punin-1 kafatası ise bugün New York’taki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi’nde bulunuyor.
Ekvador’daki Chimborazo Üniversitesi’nden heykeltıraş Hector Flores Franco önderliğinde Rynn ve meslektaşları, Punin-1 kafatasının canlandırmasını ve her iki kafatası üzerinde antik DNA analizi girişimini de içerecek ileri araştırmalar için bağış topluyor. Rynn’e göre gerçek genetik soyu DNA ortaya koyacak.
Tartışmalı Tarihlendirme
Punin-2 kafatası keşfedildiğinde araştırmacılar, kafatasının derede bulunan ve Pleistosen dönemine (2,6 milyon ile 11.700 yıl öncesi arası) tarihlenen mastodonlar ve dev tembel hayvanlar gibi soyu tükenmiş buzul çağı hayvanlarının fosilleriyle aynı yaşta olabileceğini öne sürmüştü. Punin-1 kafatası için de benzer iddialar ortaya atılmıştı.
Ancak dere üzerinde yapılan jeolojik çalışmalar o zamandan beri bu fikri çürüttü ve erozyon ile toprak hareketlerinin çok daha genç olan insan kalıntılarını Pleistosen fosilleriyle karıştırdığını ortaya koydu.
Bunun yerine Punin-2 bireyinin 3.000 ile 4.000 yıl önce Chimborazo bölgesinde bir avcı-toplayıcı olarak yaşadığı anlaşılıyor. Son antropolojik ve osteolojik çalışmalara göre adam öldüğünde yaklaşık 50 yaşındaydı.
Rynn, yüzün kendi varsayımlarına değil yalnızca kafatasının biçimine dayanması için kafatasının kökeni hakkında bilerek mümkün olduğunca az şey öğrendiğini söylüyor. Ancak canlandırmada gösterilen ve kafatasının bulunduğu Chimborazo bölgesindeki belirli kabile gruplarına özgü olan saç modeli konusunda yerel yönlendirmelere uydu. Saçlar siyah renkte ve ortadan ayrılmış olarak düzenlendi. 2027’de tamamlanması planlanan canlandırmanın fiziksel büstünde gerçek saç kullanılacak. Rynn, saç modelinin çok özgün olduğunu ve yanlış yapılırsa yüzün farklı bir kabileye aitmiş gibi görüneceğini belirtiyor.
Ayrıca Rynn’in ilk canlandırmalarından bazılarında gözler, Doğu Asya kökenli bir kafatasında olacağı gibi fazla dışarıda kalıyordu. Bu yüzden Rynn yerel tavsiyelere uyarak gözleri daha derine yerleştirdi. Sonuç, belirgin biçimde yerli Amerikalı görünen bir yüz oldu. Rynn’e göre bu durum, yerli Amerikalılar ile Doğu Asyalılar arasındaki kafatası ve yüz biçimi farklılıklarının genel doğası hakkında kendisine çok şey anlatıyor.
Geçmişten Yüzler
Daha önce yüz canlandırmaları yüzlerce eski insanın kalıntılarından yapıldı, çünkü arkeologlar bu yüzlerin, yalnızca eski kemiklerden ibaret kalabilecek insanlarla önemli bir bağ kurduğunu düşünüyor.
Rynn ayrıca yaklaşık 50.000 yıl öncesine ait bir Neandertal yüzünün canlandırılması üzerinde de çalıştı. Rynn, 1970’lerde Manchester Üniversitesi’nde geliştirilen ve bugün “Manchester Yöntemi” olarak bilinen teknikleri kullanıyor. Ancak Rynn’e göre bu teknikler aslında dünyanın dört bir yanından gelen tekniklerin bir bileşimi.
Rynn, Punin-2 kafatasının canlandırması için, belirli noktalardaki doku kalınlıklarını doğru belirlemek amacıyla veri kütüphanelerinden yararlanarak dijital teknikleri ve balmumuyla yapılan kısmi fiziksel canlandırmaları bir araya getirdi.
Live Science. 5 Ekim 2026.
