Burdur’daki Kibyra antik kentinde bulunan yazıtlı taş, Roma döneminde aşık kemikleri atılarak bakılan ve 56 cevap sunan bir falı aktarıyor.
Burdur ilindeki Kibyra antik kentinde bulunan yazıtlı bir taş, Roma dönemi falcılığına dair bir fikir veriyor. Arkeologlar taşı 2024’te bir şapelin içinde ortaya çıkardı. Taşın üzerindeki Grekçe metin, bir zamanlar güney Küçük Asya genelinde uygulanan, hayvan kemiklerine dayalı bir kehanet sistemini kayıt altına alıyor.
Kireçtaşından blok, Kibyra’nın antik agorasının üçüncü terasından geliyor. Bloğun dört yüzünün hepsinde kehanetle bağlantılı yazıtlar bulunuyor. Metin, Roma kentlerinde insanların yaşamlarıyla ilgili sorulara nasıl yanıt aradığına dair kayıtlara yeni bir örnek ekliyor.
(İlgili: Kibyra Antik Kenti’ndeki Çeşmeden Tekrar Su Akıyor)
Şenkal Kileci, Nihal Tüner Önen ve Şükrü Özüdoğru’nun çalışması, Kibyra metnini yakın kentlerden çıkan benzer buluntularla karşılaştırıyor. Araştırmacılar anıtı, aynı uygulamanın yerel versiyonlarına sahip daha geniş bir bölgesel gelenekle ilişkilendiriyor.
İnsanlar bu tür falcılık için koyun, keçi ve buzağılara ait küçük aşık kemiklerini kullanıyordu. Bu uygulama astragalomanteia olarak biliniyor. Her kemiğin dört yüzü bulunuyor ve her yüze 1, 3, 4 ya da 6 değerinden biri atanıyordu.
Yaygın yöntemlerden birinde kişi beş kemiği birden atıyordu. Sonrasında çıkan sayılar toplanıyor, ardından taşa kazınmış bir sonuçla eşleştiriliyordu. Kehanet taşı, her biri bir mesajla ilişkilendirilmiş 56 olası sonucu listeliyordu.
Bazı mesajlar insanları planlarını hayata geçirmeye teşvik ediyordu. Diğerleri sabırlı olmayı öğütlüyor ya da belirli seçimlere karşı uyarıyordu. Metinler seyahat, ticaret, para, hastalık ve anlaşmazlıklar gibi gündelik konularla ilgiliydi. İnsanlar uzak bir kehanet merkezine gitmek yerine kamusal alanlarda öğüt alabiliyordu.
Bu gelenekte Hermes kilit bir rol oynuyordu. Antik Yunan tanrısı Hermes ticaretle, kazançla ve kura çekmeyle ilişkilendiriliyordu. Kibyra yazıtında ayrıca Zeus, Athena, Apollon ve Asklepios’un adları da geçiyor.
Bloğun bir yüzündeki daha büyük bir yazıt, anıtın arkasındaki bağışı kayıt altına alıyor. Bir hayırsever kehanet taşının, bir Hermes heykelinin, heykelin kaidesinin ve yapının diğer kısımlarının masraflarını karşılamıştı. Metne göre bu kişi masrafları kendi cebinden ödemişti.
Benzer anıtlar güney Küçük Asya genelinde kamusal alanlarda yer alıyordu. Agora, tüccarların ve diğer ziyaretçilerin toplandığı, kent yaşamının hareketli bir parçasıydı. Oraya yerleştirilen bir kehanet taşına, insanlar sıradan bir günün akışı içinde kolayca danışabilirdi.
Taş daha sonra bir şapel duvarının parçası hâline geldi. Bu yeniden kullanım, blok artık özgün konumunda olmasa da yazıtın korunmasına yardımcı oldu. Araştırmacılar anıtın ilk yerinin agora olduğunu düşünüyor.
Kibyra metni bilinen diğer kehanet yazıtlarıyla pek çok ortak noktaya sahip, ancak ifadeler her zaman aynı değil. Bazı satırlarda dilbilgisi hataları ya da ritim değişiklikleri bulunuyor. Yazarlar bu farklılıkların, taş ustaları metni kopyalarken ya da yerel versiyonlar zamanla değiştikçe ortaya çıktığını öne sürüyor.
En yakın benzerlerden biri Kremna’dan bir kehanet yazıtı. Termessos, Ormeleis ve Adada’dan çıkan metinler de güçlü bağlantılar gösteriyor. Kibyra anıtı atış sonuçlarının tamamını korurken, diğer örneklerin metinlerinin bir kısmı kaybolmuş durumda.
Gephyra dergisinde yayımlanan çalışma, Kibyra’da aşık kemiği kehanetlerinin kullanıldığına dair kanıtlara katkıda bulunuyor. Yazıt, kenti güney Küçük Asya genelinde paylaşılan bir uygulamaya bağlarken, ifadeleri her topluluğun kendi versiyonunu nasıl koruduğunu gösteriyor.
Makale: Kileci, Ş., Tüner Önen, N., & Özüdoğru, Ş. (2026). A New Astragalos Oracle Text from Kibyra: A Comparative Study with Southern Asia Minor Parallels. Gephyra, 31, 257-294.
