Çin’de bulunan fosillerdeki antik proteinler, bu bireylerin Denisovalı olduğunu ve Denisovalıların yüzünün nasıl göründüğünü ortaya koyuyor.
Homo erectus’un kalın kafatasını alın, bir modern insanın kavisli kafasını ekleyin ve üzerine yassı bir yüz koyun: Karşınızda bir Denisovalı var.
Araştırmacılar, Çin’de ilk kez 1970’lerde gün ışığına çıkarılan bir hominin kalıntıları topluluğunu yeniden analiz ederek, bu topluluktaki fosillerin en azından bir kısmının daha önce düşünüldüğü gibi bilinmeyen bir insan türüne değil, uzun süre önce soyu tükenmiş ve tarihsel olarak esrarengiz kalmış Denisovalılara ait olduğunu belirledi.
Fosil topluluğu bireylere ait kafatası, çene ve dişlerin büyük kısımlarını içerdiği için çalışmanın yazarları Denisovalıların neye benzediğine dair oldukça net bir tablo oluşturabildi.
Eski Kemiklere Yeni Bir Bakış
İlk kez 1974’te kuzeydoğu Çin’deki Xujiayao’da keşfedilen kemikler, 138.000 ile 199.000 yıl öncesine tarihleniyor. Topluluk yalnızca yaklaşık 20 homininin kalıntılarını değil, atlar, gergedanlar ve ceylanlar da dahil olmak üzere çok çeşitli başka hayvanların kalıntılarını ve taş, kemik ve boynuzdan yapılmış yaklaşık 30.000 eseri de barındırıyor.
2024’te bu eski insan kalıntıları Homo juluensis adı verilen yeni bir insan türüne atanmıştı fakat durum göründüğü gibi değil.
Araştırmacılar insan fosillerinin bir kısmına geri dönüp bu kalıntılardaki antik proteinleri inceleyerek, genellikle Denisovalıları tanımlamak için bir işaret olarak kullanılan belirli bir peptit mutasyonunun varlığını tespit etti.
(İlgili: Denisovalılara Ait İlk Kol Kemiği Çin’de Bulundu!)
Çalışmanın yazarları, bu nedenle Xujiayao hominin örneklerinin bir Denisovalı popülasyonuna ait olduğunu belirlediklerini yazıyor.
Bu da araştırmacıların bu Denisovalıların neye benzediğine dair son derece ayrıntılı bir görüntü oluşturmasına olanak tanıdı. Bu görüntü, türün bilinen diğer bireylerinin genel görünümüyle de örtüşüyor. Bu görünüm genellikle alçak ve yassı bir kafatası, büyük ve belirgin bir kaş çıkıntısı, köşeli göz çukurları ve fazla öne çıkmayan bir çene içeriyor.
Araştırmacılar bu özellikler listesine, türün alçak ve geriye doğru eğimli bir alna, yassı elmacık kemiklerine, kaş çıkıntısının üzerinde belirgin bir oluğa ve yassı bir burun kemerine de sahip olduğunu ekliyor.
Yazarlara göre bu analiz, hem Homo erectus’u anımsatan hem de modern insanlara özgü özellikleri gösteren kapsamlı bir Denisovalı özellikleri tablosu sunuyor.
Bu özellikler, Homo longi ya da Ejderha Adam olarak bilinen ünlü Harbin hominini de dahil olmak üzere Çin’de ortaya çıkarılan diğer Denisovalı kalıntılarında görülen özelliklerle büyük ölçüde örtüşüyor.
Karmaşayı Çözmek
Ancak bu araştırmanın sonuçları bununla sınırlı değil. Araştırma, Çin’in Orta Pleistosen fosil kaydına dair süregelen soru işaretlerinin birçoğunu gidermeye yardımcı olabilir.
“Orta’daki Karmaşa” olarak adlandırılan insan evrimindeki bu dönem, Doğu Asya’da çoğu şimdiye kadar sınıflandırılması imkânsız olan bir dizi insan atasının varlığıyla öne çıkıyor.
Ancak yazarlara göre Xujiayao homininlerinin morfolojisi bu esrarengiz örneklerin birçoğuyla örtüşüyor ve bu da bir akrabalık bağına işaret ediyor. Örneğin yazarlar, analizlerinde tespit edilen kafatası özelliklerinin Dali İnsanı, Jinniushan insanı ve Hualongdong insanları gibi diğer Çin fosillerinde görülen özelliklerle örtüştüğünü belirtiyor.
Başka bir deyişle Orta Pleistosen’de Çin’de yaşamış tarihöncesi karakterlerin tamamı Denisovalı olabilir. Eğer bu doğruysa, bu durum yalnızca soyu tükenmiş bu canlıların neye benzediğini değil, coğrafi yayılım alanlarını ve Dünya üzerinde ne kadar süre yaşadıklarını belirlememize de yardımcı olabilir.
Araştırmacılar, genişletilmiş analizin Denisovalı fosilleri (Xujiayao ve Harbin) ile Doğu Asya’nın geç Orta Pleistosen dönemine ait diğer arkaik Homo örnekleri (Jinniushan, Dali ve Hualongdong gibi) arasında ortak bir morfolojik özellikler kümesi tespit ettiği ve bunların hepsinin Denisovalı soyuna ait olduğunu gösterdiği sonucuna varıyor.
En azından bazı Denisovalı kalıntılarının büyük bir eser koleksiyonuyla birlikte tanımlanması, Denisovalılara ait aletlerin nerede olduğuna dair uzun süredir çözülemeyen soruyu yanıtlamaya da yardımcı olabilir. Bu durum, bu ilgi çekici homininin avlanma ve alet yapma becerilerine dair olağanüstü bir kanıt sunuyor olabilir.
IFL Science. 23 Ekim 2026.
Makale: Xing, S., Wu, Z., Shao, Q. et al. (2026). The proteome of Middle Pleistocene Xujiayao and common Denisovan morphology. Nature.
