Kızak köpeklerinin bacak kemiklerinin diğer köpekgillerden daha kısa olması, eski kızak köpeklerini ayırt etmeye yardımcı olabilir.
Köpekler yüzyıllardır insanların Arktik’te yolculuk yapmasına yardımcı oluyor. Diğer evcil hayvanların ilerlemekte zorlandığı karlı arazilerde erzak, donanım ve diğer malları çekiyorlar. Şimdi ise yeni bir çalışma, kızak köpeklerinin yükleri daha verimli çekmelerine yardımcı olan daha kısa bacaklar evrimleştirmiş olabileceğini ortaya koyuyor.
Ekip, ritüel olarak gömülmüş köpeklerin eski kalıntılarını inceleyerek hem günümüz kızak köpeklerinin hem de 2.000 yıl önce yaşamış köpeklerin bacak kemiklerinin benzer diğer türlere göre yüzde 6 daha kısa olduğunu buldu. Bu bulgu, araştırmacıların kızak köpeklerinin kökenlerinin izini sürmesine ve köpeklerle yapılan ulaşımın son 9.000 yılda dünyanın soğuk bölgelerine nasıl yayıldığını daha iyi anlamasına yardımcı olabilir.
(İlgili: 8.000 Yıl Önce Kuzey Kutbunda Kızak Köpekleri Kullanılmış)
Çalışmanın başyazarı Mitya Kletzerman, kızak köpeklerinin Arktik’teki topluluklarda vazgeçilmez bir rol oynadığını söylüyor. Kletzerman’a göre köpekler olmadan insanlar avlanmak, koşullar değiştikçe yer değiştirmek ya da bilgi alışverişinde bulunmak ve yeni fikirler paylaşmak için topluluklar arasında seyahat etmek konusunda bu kadar verimli hareket edemezdi. Kletzerman, bu uygulamanın nasıl evrildiğini anlamanın, insanların Arktik’teki yaşama nasıl uyum sağladığına dair yeni bilgiler sunabileceğini belirtiyor.
İskelet İpuçlarıyla Kızak Kullanımının İzini Sürmek
Köpekli kızak kullanımıyla ilişkili en eski arkeolojik kanıt, yaklaşık 9.000 yıl önceki erken Holosen dönemine tarihleniyor ve araştırmacıların köpek kalıntılarının yanında kızak parçaları bulduğu bugünkü Rusya’daki Jokhov Adası’ndan geliyor. Ancak kızak donanımı arkeolojik kayıtlarda nadiren bulunduğu için bu uygulamanın ilk kez ne zaman ve nerede ortaya çıktığını ya da nasıl yayıldığını belirlemek oldukça zor.
Daha önceki araştırmalar, insanlarla ilişkili işlerin bir hayvanın iskeletinde iz bırakabileceğini göstermişti. Örneğin yarışlarda, yük taşımada ve çekmede kullanılan ren geyiklerinin uzun kemikleri, çalışmayan ren geyiklerinden farklılık gösteriyor. Kletzerman’ın ekibi, kızak köpeklerinin de bir kızak çekmenin fiziksel gereksinimlerine uyum sağlamalarına yardımcı olan belirli iskelet özellikleri geliştirip geliştirmediğini merak etti.
Kısa Bacaklar Çekme Gücünü Artırıyor
Ekip bunu araştırmak için bir köpeğin bedeninin kızak çekme işiyle nasıl başa çıktığını anlamaya yönelik bir biyomekanik model geliştirdi. Model, yüklü bir kızağı çekmenin etkili yollarından birinin köpeğin ağırlık merkezini alçaltarak çekme kuvveti üretme yeteneğini artırması olduğunu gösterdi.
Kletzerman, insanlar ya da hayvanlar bir yük çektiğinde yükün onları geriye doğru devirme eğiliminde olduğunu açıklıyor. Kletzerman’a göre ağırlık merkezinin daha alçakta ya da daha önde olması bu etkiyi dengeliyor ve daha büyük bir çekme kuvveti sağlıyor.
Araştırmacılar ardından günümüz kızak köpeklerinin ağırlık merkezlerini alçaltan iskelet oranlarına sahip olup olmadığını test etti. Kızak köpekleri, kurtlar, melez köpekler ve spitzler de dahil olmak üzere 60 köpekgilin kemiklerini analiz ettiler. Ön bacaklardaki üst kol kemiği (humerus), önkol kemikleri (radius ve ulna) ile arka bacaklardaki uyluk kemiği (femur) ve kaval kemiği (tibia) olmak üzere beş uzun kemiğin uzunluklarını karşılaştırdılar.
Araştırmacılar genel iskelet boyutunu hesaba kattıktan sonra, kızak köpeklerinin radius, ulna ve tibia kemiklerinin kızak çekmeyen köpekgillere göre görece daha kısa olduğunu ve bu kemiklerin ortalama yaklaşık yüzde 6 daha kısa olduğunu buldu. Kletzerman’a göre bu özelliğin nasıl geliştiği belirsiz, ancak kızak köpeklerine diğer köpeklere karşı bir avantaj sağladığı için seçilim baskısı bu özelliği korumuş olabilir.
Eski Kemikler de Aynı Örüntüyü Taşıyor
Ekip, bu özelliğin eski köpeklerde de bulunup bulunmadığını anlamak için bugünkü Rusya’nın Chukotka bölgesinde, eski İnuit topluluklarıyla ilişkilendirilen ve yaklaşık 2.000 ile 500 yıl öncesine tarihlenen üç arkeolojik alandan 82 eski köpek kemiğini ve ritüel olarak gömülmüş üç köpek iskeletini inceledi.
Kemiklerin yaklaşık yüzde 89’u, ritüel olarak gömülmüş üç köpeğin tamamı gibi, günümüz kızak köpeklerinin kısa bacak kemiği örüntüsüyle uyumlu olarak sınıflandırıldı. Bulgular, bu iskelet örüntüsünün arkeolojik kalıntılar eksik olduğunda ya da kızak donanımına dair doğrudan kanıt bulunmadığında bile olası kızak köpeklerini tanımlamanın etkili bir yolu olabileceğini düşündürüyor.
Kletzerman, köpeklerin binlerce yıldır insanlarla birlikte çalıştığını fakat bu ortaklığın onları nasıl şekillendirdiğini anlamanın henüz başında olduklarını söylüyor.
Cell Press. 14 Ekim 2026.
Makale: Kletzerman, M., Kuznetsov, A. N., Savinetsky, A. B., Krylovich, O. A., Khasanov, B. F., Dneprovsky, K. A., … & Marom, N. (2026). Ancient Inuit dogs conform to a short-legged phenotype biomechanically advantageous for sledding. iScience.
