On yıllık çalışma, bonobolarda avların büyük bölümünü dişilerin gerçekleştirdiğini ve avcılığın topluluklara göre farklılaştığını gösteriyor.
İnsanlarda avcılık bir erkek uğraşı olarak görülüyor. Ancak yaşayan en yakın akrabalarımızdan birinde avcılık esas olarak dişilerin işi.
Vahşi bonobolar üzerine yapılan 10 yıllık bir çalışma, avların, yavru taşıyıp taşımamalarından bağımsız olarak büyük ölçüde dişiler tarafından gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor. Dişiler, ağaç tepelerinde maymun avlamak gibi tehlikeli bir işte erkekler kadar becerikli ve büyük yer avlarını yakalama olasılıkları erkeklerden daha yüksek.
Max Planck Hayvan Davranışı Enstitüsü’nden (MPI-AB) araştırmacıların önderliğinde yürütülen çalışma, iki vahşi bonobo topluluğundaki avlanma davranışını on yıl boyunca inceleyen ilk çalışma ve bu türün büyük ölçüde avlanmayan bir hayvan olduğu yönündeki ününü tersine çeviriyor. Araştırma Current Biology dergisinde yayımlandı.
(İlgili: Bonobolar, Sanıldığı gibi Barışçıl Primatlar Değilmiş)
Çalışmanın başyazarı Dr. Gottfried Hohmann, bonoboların yalnızca çok çeşitli avlar yakalamakla kalmadığını, topluluklarının birbirinden farklı avcılık kültürleri de geliştirdiğini söylüyor.
Çalışmanın sonuçları, erken insanlardaki cinsiyet farklılıklarına dair anlatıları da sorgulatıyor. Çalışmanın kıdemli yazarı Barbara Fruth, bonoboların insanlığın geçmişine açılan bir pencere olduğunu belirtiyor. Fruth’a göre bu dişiler sayesinde avcı-toplayıcı atalarımıza dair zihnimizde oluşturduğumuz imgeyi yeniden düşünebiliriz.
Beklenmedik Bir Avcı
Bonobolar büyük avcılar olarak bilinmiyor. Büyük kuyruksuz maymunlar arasında ünlü avcı, bonobonun en yakın akrabası olan şempanze. Şempanzeler, ağaç tepelerinden büyük primatları avlayan son derece koordineli saldırılarda iş birliği yapabiliyor. Bu avlar birlikte hareket eden erkekler tarafından gerçekleştiriliyor ve erkekler avı daha sonra kendi aralarında paylaşıyor.
Fruth, şempanzelerde ödülü elinde tutmak baskınlıkla ilişkili olduğu için avcılığın erkeklerin işi olduğunu söylüyor. Fruth, dişilerin yüksek statüye sahip olduğu bir toplumda ne olduğunu sorguluyor.
Bonobolar büyük kuyruksuz maymunlar arasında benzersiz, çünkü dişiler erkeklerle birlikte baskın konumda. Bu durum, bir av yakalandıktan sonra avın dişilerin elinde olduğu ve kimin ne zaman yiyeceğine dişilerin karar verdiği anlarda açıkça görülüyor. Fruth ve Hohmann, bu güçlü dişilerin şempanze toplumlarına özgü erkek ağırlıklı avcılık görüşünü tersine çevirip çevirmeyeceğini merak etti.
Avcılık Baskınlıktır
Araştırmacılar, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki LuiKotale araştırma alanında bonoboların gerçekleştirdiği 415 av yakalama olayını analiz ettikten sonra tam olarak bunu keşfetti. Şempanzelerden farklı olarak bonobolarda avcılık dişi ağırlıklıydı.
Ekip, insan varlığına alışmış iki bonobo topluluğunda on yıl boyunca gözlemlenen tüm başarılı av yakalamalarını inceledi. Avı ilk yakalayanı görmek her zaman mümkün olmadığı için ekip, avcıların tanımlanabildiği tüm kayıtlı avları analiz etti ve avcıların cinsiyetini, yaşını ve yakalanan avı kaydetti.
Kayıtlı avların yüzde 60’ında avcının dişi olduğu tespit edildi. Analizi yöneten, Konstanz Üniversitesi ve MPI-AB’de doktora sonrası araştırmacı olan ortak yazar Dr. Mattia Bessone, avları başlatanın dişiler olduğunu söylüyor. Bessone’ye göre dişiler avı fırsat buldukça erkeklerden çalmıyordu.
Dişiler ayrıca annelik durumlarından bağımsız olarak avlanıyordu. Bu da annelerin yavrularını korumak için avlanmaktan kaçındığı fikrini tersine çeviriyor. En yüksek riski taşıyan avlar, yani kırmızı kolobus gibi ağaçlarda yaşayan maymunlar, erkekler ve dişiler tarafından eşit oranda avlanıyordu. Bu durum Hohmann için çarpıcıydı.
Hohmann, genç dişilerin kendilerini savunmak için karşılık veren maymunları kovalamak amacıyla ağaç tepelerinde hızla ilerlediğini ve bunun gerçekten tehlikeli bir iş olduğunu söylüyor.
Yaş da dişilerin neyi avladığını belirliyordu. Genç dişiler ağaç tepelerinde primatları kovalarken, yaşlı dişiler orman antilopları gibi büyük, yerde yaşayan toynaklıları hedef alıyor ve bunları erkeklerden üç kat daha sık avlıyordu. Antilop yakalandıktan sonra bu büyük ödülü elinde tutma ayrıcalığı da dişilere ait oluyordu. Yazarlara göre başarılarının sırrı da bu güç.
Hohmann’a göre avı yakalamak bir şey, leşin denetimini elde tutmak ise başka bir şey. Hohmann, erkeklerin et konusunda dişilerle çatışmaya girmemek için büyük avları yakalamaktan kaçınıyor olabileceğini söylüyor.
“Avcı Erkek” Anlatısının Ötesinde
Sonuçlar, 5 ila 7 milyon yıl önce yaşamış olan insanların, bonoboların ve şempanzelerin son ortak atasındaki avcılığa dair soruları gündeme getiriyor. Fruth’a göre yalnızca şempanze davranışı, bu atanın nasıl avlandığına dair güvenilir bir tablo sunmayabilir.
Bu nedenle bulgular, insan evrimine dair avcılığın esas olarak bir erkek faaliyeti olduğu yönündeki tanıdık anlatıya meydan okuyor. Dişilerin yüksek statüye sahip olduğu bir toplumda dişi bonobolar ana avcılar olabiliyorsa, erkek egemen avcılık atalarımızın önündeki tek yol olmayabilir.
Dinamik Bir Kültür
Ekip ayrıca iki komşu topluluk arasındaki avlanma davranışını da karşılaştırdı. Aynı avlara erişimleri olmasına rağmen topluluklar neyi avladıkları konusunda tutarlı biçimde farklılık gösteriyordu. Birinci topluluk çoğunlukla karada yaşayan memelileri avlarken, ikinci topluluk maymun avlamakta uzmanlaşmıştı. Bulgular, bonobolarda avcılığın yalnızca avın bulunabilirliğiyle değil, yerel geleneklerle şekillendiğini düşündürüyor.
Ekip bu farklılıkları daha ayrıntılı olarak araştırmayı ve avlanma stratejilerinin topluluklar arasında nasıl farklılaştığını ve zaman içinde nasıl değiştiğini incelemeyi planlıyor.
Max Planck Society. 27 Ekim 2026.
Makale: Hohmann, G., Bessone, M., Balduccio, N., Decina, F., Deville, T., Pashchevskaya, S., … & Fruth, B. (2026). Females shape hunting of vertebrates in wild bonobos. Current Biology.
