Avrupa’da yaşamış 4.500’den fazla insanın Antik DNA’sı, Cermen ve Kelt dillerinin nasıl ortaya çıkıp yayıldığına dair yeni ipuçları sunuyor.
Konuşulan sözcükler gelecekteki arkeologların kazıp çıkarması için toprakta kalmıyor fakat antik DNA’ya bakarak dillerin evriminin izini sürmek mümkün. Yeni bir çalışmada eski Avrupalıların genomları, Cermen ve Kelt dillerinin nasıl ortaya çıkıp Avrupa’ya yayıldığını anlamamıza yardımcı oluyor.
Kopenhag Üniversitesi ve Leiden Üniversitesi’nden bilim insanları, Geç Neolitik/Erken Tunç Çağı’ndan (yaklaşık 5.000 yıl önce) Viking Çağı’nın sonuna (yaklaşık 1.000 yıl önce) kadar Avrupa’nın dört bir yanında yaşamış 4.500’den fazla eski insanın DNA’sını analiz etti.
(İlgili: Antik DNA, Viking Çağının Genetik Tarihini Aydınlatıyor)
Araştırmacılar bu bilgileri toplulukların nasıl hareket edip karıştığını izlemek için kullandı ve ardından bu verileri, runik yazıtlardan yazılı kayıtlara, konutların mimarisinden ölü gömme uygulamalarına kadar uzanan arkeolojik ve dilbilimsel kanıtlarla eşleştirdi.
Viking Bağlantısı
Bu çalışma, Viking Çağı’ndan yalnızca birkaç yüzyıl önce, yani yaklaşık 1.500 yıl önce, bugünkü kuzey Almanya’dan Danimarka’ya ve güney İsveç’e yoğun bir insan akını şeklinde şaşırtıcı bir göç yaşandığını gösterdi. Bu zamanlama, Eski Nordik dilinin ortaya çıkışıyla örtüşüyor ve belki de bu dilin neden “Danca dil” olarak bilindiğini açıklıyor.
Göç ayrıca Danimarkalı ve İsveçli Vikinglerin, tesadüfen Britanya’daki Anglo-Saksonlara katkıda bulunan gruplarla da yakından akraba olan kuzey Almanya toplulukları ile yakın bir atasal bağa sahip olduğuna işaret ediyor.
Başka bir deyişle Vikingler ve Anglo-Saksonlar derinden iç içe geçmiş bir tarihe sahip ve hem dilsel hem kültürel hem de genetik olarak pek çok benzerlik paylaşıyor.
Çalışmanın başyazarı ve Kopenhag Üniversitesi Globe Enstitüsü’nde doktor öğretim üyesi olan Hugh McColl, yaptığı açıklamada bu göçün gerçek bir sürpriz olduğunu söylüyor. McColl’a göre arkeologlar ve dilbilimciler böyle bir göçü öngörmemişti, ancak bu göç İskandinavya ile Britanya arasında araştırmacıların uzun süredir kafasını karıştıran çeşitli kültürel ve dilsel bağlantıları açıklamaya yardımcı oluyor.
Bilinmeyen Bir Göç
Bir başka sürpriz ise yaklaşık 4.000 yıl önce Baltık Denizi bölgesinden bugünkü İsveç’e göç ederek erken Cermen dillerini beraberinde getiren, daha önce bilinmeyen bir insan grubuydu. Yaklaşık 500 yıl içinde bu grubun genetik mirası ve dili İskandinavya’nın büyük bölümüne yayıldı ve Kuzey Avrupa toplulukları üzerinde kalıcı bir etki bıraktı.
En önemlisi, bu zaman aralığı mevcut bilimsel uzlaşıdan 1.000 yıldan daha geç bir döneme denk geliyor.
McColl, araştırmacıların bir yüzyılı aşkın süredir Cermen dillerinin Kuzey Avrupa’ya ne zaman ve nereden geldiğini tartıştığını açıklıyor. McColl’a göre heyecan verici olan, bu fikirlerin bazılarını artık doğrudan sınayabilmeleri. Araştırmacılar, daha önce bilinmeyen bir göçün, Cermen dilinin en erken biçiminin yayılmasını bekledikleri zaman ve yerde gerçekleştiğini keşfettiler.
Kelt Dilleri Nereden Geldi?
Araştırmacılar Kelt dillerinin kökenine de yeni bir ışık tuttu. Kelt dilleri bugün yalnızca İrlanda, Galler, İskoçya ve Brettonya’daki birkaç bölgede konuşulsa da yaklaşık 2.500 yıl önce Avrupa’nın büyük bölümünde konuşuluyordu.
Ancak dilbilimciler bu dillerin ilk olarak kıtanın batısında mı yoksa daha merkezi bir bölgede mi ortaya çıktığı konusunda hiçbir zaman uzlaşamadı. Bu çalışma, insanların hareketlerine dayanarak ikinci olasılığın daha güçlü olduğunu ve Kelt dillerinin Orta Avrupa’da bir yerde ortaya çıktığını savunuyor.
Leiden Üniversitesi ve Kopenhag Üniversitesi’nde karşılaştırmalı dilbilim doçenti olan Guus Kroonen, Kelt dillerinin nereden geldiği sorusunun 100 yılı aşkın süredir tartışıldığını ekliyor. Kroonen’e göre antik DNA, birbiriyle yarışan kuramları değerlendirmek için tamamen yeni bir yol sunuyor ve tartışmaya önemli yeni kanıtlar getiriyor.
Araştırmacılar, bir kişinin hangi dili konuştuğunu genetiğin tek başına açıklayamayacağını da hemen eklemek istiyor. Bir kişinin “ana dili” genellikle aileler ve genetik olarak akraba topluluklar aracılığıyla aktarılsa da diller kültürel etkileşimler yoluyla değişip dönüşebiliyor.
Yine de araştırmacılar, genetik, arkeoloji ve dilbilimin bu şekilde bir araya getirilmesinin, dünya kültürlerinin nasıl ortaya çıktığını çözmenin anahtarı olabileceğine inanıyor.
Göteborg Üniversitesi’nden arkeoloji profesörü Kristian Kristiansen, bu çalışmaların genetik, arkeoloji ve dilbilim bir araya getirildiğinde nelerin mümkün hâle geldiğini gösterdiğini belirtiyor. Kristiansen’e göre kuşaklar boyunca çözümsüz kalan sorular artık daha önce mümkün olmayan düzeyde kanıtlarla ele alınabiliyor.
IFL Science. 4 Kasım 2026.
Makale: McColl, H., Kroonen, G., Moreno-Mayar, J.V. et al. (2026). Tracing the spread of Germanic languages using ancient genomics. Nature.
