Sibirya’daki 2.800 yıllık bir kurgandaki kenevir tohumları ve saç örnekleri, kenevirin psikoaktif etkisi için kullanıldığını gösteriyor.
İskit mezarında bulunan tohumlar ve mumya saçında tespit edilen kimyasal bileşikler, insanların 2.800 yıl önce kenevirin uyuşturucu etkisinden yararlandığını ortaya koydu.
Arkeologlar, Sibirya’daki 2.800 yıllık anıtsal bir mezarda kenevir kullanımına dair bilinen en eski kanıtı ortaya çıkardı. Mezarda bitki tohumlarının bulunması ve mumya saçında uyuşturucunun kimyasal izlerinin tespit edilmesi, insanların bu uygulamayı, yani insan kurbanlarını kenevirle sakinleştirmeyi de içermiş olabilecek bir cenaze ritüeli gerçekleştirdiğini düşündürüyor.
Araştırmacılar yeni bir çalışmada, güney Sibirya’daki Uyuk Vadisi’nde yer alan Tunnug arkeolojik alanındaki bir “kraliyet kurganı” gömütünün içeriğini inceledi. Arkeologlar kurganın ortasında, içinde birkaç kütük tabut bulunan dört ahşap yapı keşfetti.
(İlgili: İskitler Öteki Dünya için En Güçlü Atları Kurban Etmiş)
Ahşap gömüt yapılarının üzerinde ise at ve insan kurban etmeyi içeren bir İskit cenaze geleneği olan “hayalet süvari alayını” oluşturan atların iskeletleri bulunuyordu. Arkeologlar mezar yapılarının içinde ise kenevirin yabani bir türü olan Cannabis ruderalis bitkisine ait küçük tohum yığınları buldu.
Çalışmaya göre kenevir muhtemelen Asya’da ortaya çıktı ve binlerce yıl önce ip ve tekstil yapımı da dahil olmak üzere çeşitli amaçlarla, 6.000 yıl önce ise yağlı tohum bitkisi olarak yetiştirildi. Ancak insanların bitkinin psikoaktif özelliklerini ne zaman öğrendiği belirsiz. MÖ 5. yüzyılda antik tarihçi Herodotos, göçebe İskitlerin yanan kenevir tohumlarının dumanını soluduğunu yazmıştı. Kenevir kullanımına dair kanıtlar daha önce Çin’de yaklaşık MÖ 500’e tarihlenen bir mezarlıkta da bulunmuştu. Yeni çalışma ise bu tarihi üç yüzyıl geriye çekiyor.
Araştırmacılar Tunnug kurganında 1.000’den fazla tam kenevir tohumu ve yaklaşık 500 kırık tohum buldu ve bunları karbonla MÖ 800 ile 760 arasına tarihlendirdi. Araştırmacılar mezardan birkaç insan saçı örneği de topladı. Saç analizi, kenevirde bulunan psikoaktif kimyasal bileşikler olan kannabinol ve THC (tetrahidrokannabinol) ile eşleşen sinyaller ortaya koydu. Ancak testler insanların ne kadar uyuşturucu tükettiğini belirleyemedi.
Çalışmanın başyazarı, Almanya’nın Jena kentindeki Max Planck Jeoantropoloji Enstitüsü’nden arkeolog Gino Caspari, saçtaki moleküler izlerin ve kenevir tohumlarının aynı mezardan geldiğini ve kenevirin sarhoş edici özellikleri nedeniyle kullanıldığını düşündürdüğünü söylüyor.
Ancak keşfin mezar bağlamı göz önüne alındığında kenevirin kullanımının daha karanlık bir amacı olmuş olabilir. Caspari’ye göre bu prens mezarında ölüye kapsamlı at kurbanları ve büyük olasılıkla insan kurbanları da eşlik ediyordu. Araştırmacıların çalışmada yazdığına göre özellikle insan kurbanı geleneği, bitkiyi ritüellere dahil edilecek kişileri sakinleştirmek için kullanışlı bir araç haline getirmiş olabilir.
Yeni çalışma, Orta Asya’da kenevirin antik dönemde cenaze törenlerinde kullanıldığını doğruluyor ve bu tarihi 2.800 yıl öncesine kadar geri götürüyor. Gelecekte başka çalışmalar da planlanıyor, ancak bu çalışmalar kenevirin başka yönlerine odaklanacak.
Caspari, bitki örneklerinin bir kısmının genomunu dizilemeye şimdiden başladıklarını söylüyor. Bu çalışma, yakında bu bitkinin evcilleştirilme ve yayılma tarihine dair daha fazla şey öğrenmelerine yardımcı olacak.
Live Science. 5 Kasım 2026.
Makale: Gino Caspari et al. (2026). Direct evidence for psychoactive cannabis use 2800 years ago. Science 394, 649-653..
