Almanya’da bir tekne mezara gömülen 5. yüzyıla ait elit bir adamın, Mısır kökenli olabilecek nadir bir cüzzam türü taşıdığı anlaşıldı.
Kuzeybatı Almanya’da Roma dönemine ait bir yerleşimde gömülü bir düzine insanın genomlarını inceleyen arkeologlar, bir adamın kalıntılarında şaşırtıcı bir organizma keşfetti: cüzzama yol açan Mycobacterium leprae bakterisinin nadir bir türü.
Bu cüzzam türü Avrupa’nın bu bölgesinde daha önce hiç görülmemişti. Bu durum, adamın seyahat ettiğine ve Roma dünyasının dört bir yanından insanlarla etkileşim kurduğuna işaret ediyor. Adamın alışılmadık nesnelerle çevrili ahşap bir teknenin içine gömülmesi de onun yüksek statülü biri olduğunu gösteriyor.
Yeni çalışmanın ortak yazarı Ben Krause-Kyora, sonuçların özellikle bir birey için çarpıcı olduğunu söylüyor. Bu kişi, örneğin Roma ordusunda paralı asker olarak görev yapmış ve daha sonra Elbe ile Weser nehirleri arasındaki bölgeye yerleşmiş biri olabilir.
(İlgili: Amerika Kıtasında 4.000 Yıl Önce Cüzzam Vardı)
Krause-Kyora ve meslektaşları yeni çalışmada, kıyı yerleşimi Fallward’da gömülü insanların genomlarını analiz etti. MÖ 1. yüzyılda kurulan yerleşim zamanla geriledi ve MS 5. yüzyıla gelindiğinde bir mezarlığa dönüştü. 1990’larda kazılan yakarak gömülmüş 200 kişinin mezarı ve 60 inhumasyon (bedenin yakılmadan toprağa verilmesi) mezar arasında, ahşap bir tekneden yapılmış kendine özgü bir mezar da bulunuyordu.
Meşe ağacından yapılmış tekne 4 metreden uzundu ve çatı benzeri bir yapıyla kapatılmıştı. Teknenin içinde, MS 425 ile 450 yılları arasında bir tarihte yaklaşık 50 yaşında ölmüş bir adamın iskeleti bulunuyordu. Mezar armağanları arasında su kuşu biçiminde küçük bir kutu, kızılağaçtan oyulmuş süslü bir sandalye ya da taht, tunç bir kap ve üzerinde bir av sahnesi ile runik bir yazıt bulunan akçaağaçtan bir tabure yer alıyordu. Araştırmacılar, denizcilikle ilgili eserlerin ve adamın gelişkin üst kol kemiklerinin, onun ölümünden hemen önce balıkçı ya da kayıkçı olarak çalışmış olabileceğini düşündürdüğünü yazdı.
Çalışmanın ortak yazarı Hauke Jöns, mezara konulan armağanların özellikle bilimsel ilgi uyandırdığını söylüyor. Adam, geç Roma dönemine ait askeri bir kemere sahipti. Bu da ölünün çok uzak mesafelere uzanan bağlantıları olduğunu düşündürüyor.
Nadir Bir Cüzzam Türü
Araştırmacılar bu alışılmadık mezar hakkında daha fazla bilgi edinmek ve adamın nereli olduğunu belirlemek için DNA’sını analiz etti.
Çalışmanın başyazarı Daniel Myburgh, genetik analizlerin Fallward’a gömülü bir adamın Tuna bölgesinden geldiğini doğruladığını söylüyor. Myburgh’a göre adam aynı zamanda çok nadir bir cüzzam türüne de yakalanmıştı.
Araştırmacılar adamın dişlerinden birinde ve bir ayak kemiğinde M. leprae bakterisinin DNA’sını buldu. Cüzzam DNA’sı çok iyi korunmuş olduğu için araştırmacılar adamı enfekte eden türü daraltabildi. Bu cüzzam türü, Mısır’da yaklaşık MÖ 4. ile 2. yüzyıllar arasında evrimleşmiş olabilir ve daha önce Orta ya da Kuzey Avrupa’da hiç bulunmamıştı.
Ancak araştırmacılara göre adamın iskeletinde cüzzam lezyonlarına dair hiçbir iz yoktu. Cüzzam önce sinirlere ve deriye saldırıyor ancak zamanla iskeletin kemiklerini, özellikle de burun, çene, el ve ayak kemiklerini aşındırabiliyor.
Çalışmanın ortak yazarı Almut Nebel, cüzzamın kronik bir hastalık olduğunu söylüyor. Nebel’e göre adam ya hastalığın belirti göstermeyen bir biçimine yakalanmıştı ya da hastalık o zamana kadar yalnızca yumuşak dokuları etkilemişti. Nebel, adamın hastalığı taşırken uzun mesafeler kat etmiş olabileceğini belirtiyor.
Araştırmacılar bu adamın yaşamında tam olarak neler olduğunu bilmese de onun Roma ordusunda görev yapmış ve daha sonra kuzeybatı Almanya’ya yerleşerek topluluğun yüksek statülü bir üyesi hâline gelmiş, mezarında kızılağaçtan bir taht ile onurlandırılmış bir paralı asker olabileceğini öne sürüyor. Ancak araştırmacılara göre adam Roma kemerini ticaret yoluyla, miras olarak ya da bir savaş ganimeti olarak da edinmiş olabilir.
Her iki ihtimalde de adamın iskeleti ve mezar hediyeleri, kuzeybatı Almanya’nın Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra bile Avrupa’da uzak mesafelere uzanan bağlantılara sahip olduğunu gösteriyor.
Live Science. 5 Kasım 2026.
Makale: Myburgh D, da Silva N, Romeyer-Dherbey J et al. 2026. Paleogenomics reveals leprosy at the late antique burial site of Fallward in northern Germany. iScience, 29.
