Katalonya’daki bir mağarada, ziyaretçi grafitilerinin arasında 55 hayvan figürü içeren 280 adet Buzul Çağı gravürü keşfedildi.
Arkeologlar, Katalonya’daki popüler bir mağaranın ziyaretçilerinin duvarlara karaladığı isimlerin, tarihlerin ve diğer mesajların arasında, tüm İber Yarımadası’ndaki en önemli Buzul Çağı sanatı topluluklarından birini keşfetti. Tamamen tesadüfen fark edilen gravürler, görünüşe göre onlarca yıl boyunca rehberlerin, turistlerin ve define avcılarının gözünden kaçmıştı ve bunlar bölgedeki Paleolitik yaşama dair anlayışımızı değiştirebilir.
İber Yarımadası, Avrupa’daki tüm Üst Paleolitik mağara sanatının yarısından fazlasını barındırıyor fakat bunların büyük çoğunluğu kuzey İspanya ile Fransa sınırı arasında uzanan bir şeritte yer alıyor. Buna karşılık Katalonya’da daha önce yalnızca iki bezemeli alan bulunmuştu.
Göz Önünde Saklanan Gravürler
Bölgenin en popüler mağaralarından biri olan Cova de la Font Major, 1950’lerde arkeologların odalarından birinde tunç eserler bulmasının ardından define avcılarının dikkatini çekmişti. Mağara 1993’te bir müzeye dönüştürüldü ve o zamandan beri mağarada rehberli turlar düzenleniyor.
(İlgili: Mağaralardaki Semboller, İlk Yazılı İletişim Sistemi Olabilir)
Ancak şimdiye kadar hiç kimse duvarların yüzlerce tarihöncesi gravürle kaplı olduğunu fark etmemişti. Hatta mağaranın duvarları kireçtaşı konglomeralarından oluştuğu ve bu nedenle hem renk hem de biçim açısından son derece düzensiz olduğu için, gravür yapmaya elverişsiz olduğu ve bu tür sanat eserleri için zayıf bir aday olduğu düşünülüyordu.
Ancak yan odalardan biri, çok daha düzgün olduğu için sanat eserleri için çok daha iyi bir yüzey sunan marnla kaplı. Araştırmacılar burada, mağaranın sayısız ziyaretçisinin gözü önünde duran tam 280 Buzul Çağı gravür motifi keşfetti.
Arkeolog Míriam Salas-Altès’e göre hem rehberler hem de ziyaretçiler duvarları baretlerindeki lambalarla doğrudan aydınlatıyordu ve gravürler önden gelen ışık altında çok daha zor görülüyor. Modern grafitileri eski gravürlerden ayırt etmek zor olduğu için gravürler bu kadar uzun süre fark edilmemiş olabilir.
Ancak ekip başkanı Josep Maria Vergès Bosch, mağaradaki daha yeni grafitilerin bazılarını daha iyi görebilmek için baretini çıkardığında, el fenerinden yana doğru vuran eğik ışık birdenbire hiç beklenmedik bir şeyi ortaya çıkardı.
Vergès Bosch, bu eğik ışığın oyukların içinde gölgeler oluşturduğu için gravürleri gözlemlemenin en iyi yolu olduğunu açıklıyor. Vergès Bosch’un anlattığına göre neredeyse hemen modern grafitilerin arasında eski görünen bir dizi dikey çizgi fark etti. Biraz hareket ettiğinde bir başkasını gördü, ardından karşı duvara dönüp ışığı yüzeyi boyunca tuttuğunda bir at belirdi.
Sıra Dışı Bir Sanat
Bu keşif, Cova de la Font Major’u Katalonya’daki tek büyük Paleolitik mağara sanatı alanı ve kuzeyde Pirenelerden güneyde Cebelitarık’a kadar uzanan İber Yarımadası’nın tüm Akdeniz bölgesindeki üçüncü büyük alan hâline getiriyor. Bu geniş bölgede bilinen sanat topluluklarının yüzde 75’i en fazla beş hayvan motifi içerirken, yüzde 90’ından fazlası 20’den fazla motif içermiyor.
Ancak ekip, Cova de la Font Major’da atlar, keçiler, geyikler, sığırlar ve hatta bir ayı da dahil olmak üzere 55 ayrı hayvan figürü tespit etti. Bu keşif, Buzul Çağı avcı-toplayıcılarının daha önce mağara sanatından yoksun olduğu düşünülen bir bölgede çok sayıda gravür yaptığını kanıtlamakla kalmıyor, aynı zamanda doğu İberya’daki kendine özgü kültürel geleneklere de işaret ediyor. Örneğin sanat eserlerinin üslubu, İberya’nın kuzey şeridinde bulunanlardan önemli ölçüde farklı ve Akdeniz bölgesinin sanatsal geleneklerine daha yakın.
Salas-Altès motifleri tanımlarken, anatomik ayrıntıların, özellikle de gözler, ağız, burun delikleri ya da post ayrıntıları gibi iç ayrıntıların neredeyse tamamen yok olduğunu açıklıyor. Bacaklar şematik bir şekilde gösterilmiş ve toynakların tasvir edildiği tek bir örnek bile yok.
Araştırmacılar şu anda gravürlerin yaşını kesin olarak belirleyemiyor. Ancak mağarada hem 40.000 hem de 26.000 yıl önce insan faaliyetine dair kanıtlar bulunduğunu belirtiyor. Bu, sanat eserlerinin bundan daha yakın bir dönemde yapılmış olma olasılığını dışlamıyor, ancak gravürlerin üslubu bunların muhtemelen en az 19.000 yıl önce yapıldığını düşündürüyor.
IFL Science. 6 Kasım 2026.
Makale: Vergès Bosch, J. M., & Salas-Altès, M. (2026). Filling gaps: the Palaeolithic rock art of the Cova de la Font Major on the north-east Iberian Peninsula. Antiquity, 1–22.
