X Facebook WhatsApp 22 Kasım 2026 0 0

Homo erectus Çin’de Sanıldığından Çok Daha Uzun Süre Yaşamış

Homo erectus Çin’de Sanıldığından Çok Daha Uzun Süre Yaşamış

Çin’de bulunan dişlere göre, Homo erectus sanılandan 200.000 yıl daha uzun yaşamış ve yağmur ormanlarında hayatta kalmış olabilir.

Çin’deki Naxian Mağarası. C: Kira Westaway/Macquarie Üniversitesi

Bilim insanları, sık yağmur ormanlarında yalnızca modern insanların hayatta kalabildiğini düşünüyordu. Ancak soyu tükenmiş bir insan atasına ait yeni bulunan dişler bu anlatıyı altüst edebilir.

Yingqi Zhang on yılı aşkın süredir güney Çin’in karstik mağaralarında fosil arıyor. Koruyucu bir kask, kafa lambası ve dizlik takarak sayısız dar ve karanlık boşlukta yürüdü, süründü ve sıkışarak ilerledi.

Pekin’deki Omurgalı Paleontolojisi ve Paleoantropoloji Enstitüsü’nden (IVPP) paleontolog Zhang, her zaman bir sürprizle karşılaştıklarını söylüyor. Keşfettiği yaklaşık bin mağaradan birkaçı olağanüstü buluntular verdi. Ancak şimdiye kadar hiçbiri Çin’in Guangxi eyaletindeki Baxian Mağarası ile boy ölçüşemedi.

Zhang’ın ekibi burada kısa süre önce, Homo erectus olarak bilinen erken bir insan atasına ait iki diş ortaya çıkardı. Bu dişler, kendi türümüz Homo sapiens’i neyin eşsiz kıldığına dair köklü varsayımlara meydan okuyor.

(İlgili: Güney Afrika’da 2 Milyon Yıllık Homo erectus Fosili Bulundu)

Zhang ve meslektaşları, Nature dergisinde yayımlanan iki makalede, Baxian’dan çıkan iki küçük azı dişini ve yakındaki Naxian Mağarası’ndan çıkan altı dişi daha Homo erectus’a ait olarak tanımladı. Keşif, bu eski hominin soyunun güney Çin’de daha önce düşünülenden çok daha uzun süre hayatta kaldığını ve belki daha da şaşırtıcı olanı, bilim insanlarının bu türün başa çıkabildiğini bilmediği bir ortamda, sık bir yağmur ormanında varlığını sürdürdüğünü gösteriyor.

Araştırmaya dahil olmayan, Seattle’daki Washington Üniversitesi’nde insan evrimini inceleyen arkeolog Ben Marwick, yağmur ormanlarının yalnızca modern insanların hayatta kalıp aşabileceği bir sınır olarak görüldüğünü belirtiyor. Marwick’e göre artık Homo sapiens’in ayrıcalıklı olduğu fikri gerçek hikâye olmayabilir.

Homo sapiens yaklaşık 300.000 yıl önce Afrika’da ortaya çıktı. Ancak çok daha önce, yaklaşık 2 milyon yıl önce, bir başka eski hominin soyu olan Homo erectus ortaya çıktı ve Afrika savanlarından Asya’daki açık ağaçlık alanlara göç etti. Uzun bacaklara, oval kafataslarına ve iri dişlere sahiptiler. Çok uzun süre, modern insanların altı katı kadar bir süre varlıklarını sürdürdüler ve bilinen son sığınakları olan Endonezya’daki yaşam alanları yağmur ormanına dönüşürken, yaklaşık 115.000 yıl önce yok oldular.

Naxian Mağarası ve Baxian Mağarası’nda bulunan dokuz insan dişinden sekizinin kesin olarak Homo erectus’a ait olduğu tespit edildi. C: Kira Westaway/Macquarie Üniversitesi

Her iki çalışmanın da yazarları arasında yer alan, Macquarie Üniversitesi’nden jeokronolog Kira Westaway, daha önce bu türün yok oluşunun, ortam yağmur ormanına dönüşürken buna uyum sağlayamamalarından kaynaklandığını varsaydıklarını söylüyor. Ancak Westaway’e göre yeni fosil keşifleri, bu insanların daha önce düşünüldüğünden daha esnek ve uyum yeteneği yüksek olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor.

Yeni makalelerden ilki, bulunan dişlerin Homo erectus’a ait olduğunu gösteren kanıtları sunuyor. Bilim insanları dişleri bilinen diğer hominin örnekleriyle karşılaştırdı ve dişlerin, dişin mine tabakasının altındaki dokuyla buluştuğu mine-dentin sınırının kendine özgü biçimi gibi yalnızca Homo erectus’la ilişkilendirilen özellikler taşıdığını saptadı.

Araştırmacılar dişlerden antik proteinler de elde etti. (Çok eski fosillerde proteinler DNA’dan daha dayanıklı.) Çalışmanın yazarlarından, paleogenetikçi Qiaomei Fu’ya göre bir protein dizisindeki belirli bir mutasyon, bu yılın başlarında Homo erectus’a ait olarak tanımlanan farklı fosil dişlerde bulunan bir değişiklikle eşleşti. Fu, iki grupta da aynı mutasyonun bulunduğunu vurguluyor.

Araştırmaya dahil olmayan, Smithsonian Enstitüsü’nün İnsanın Kökenleri Programı’nın yöneticisi paleoantropolog Richard Potts, iki kanıt dizisinin birlikte güçlü bir dayanak oluşturduğunu söylüyor. Potts’a göre tanımlama oldukça sağlam görünüyor.

Araştırmacılar dişlerin yaşını belirlemek için birkaç farklı kanıttan yararlandı. Mağaralardaki tortu katmanlarını analiz ettiler ve hem dişlere hem de üzerlerinde oluşan mineral birikintilerine uranyum serisi tarihlendirmesi uyguladılar. Ekip, Homo erectus dişlerinin 324.000 ile 184.000 yıl arasında olduğunu tahmin etti. Pek çok araştırmacı Homo erectus’un Asya anakarasından yaklaşık 400.000 yıl önce kaybolduğunu düşündüğü için, yeni bulunan dişler türün Çin’de beklenenden 200.000 yıla kadar daha uzun süre hayatta kalmış olabileceğini düşündürüyor.

Araştırmacılar Homo erectus’a ait olarak tanımlanan sekiz dişin yanı sıra, Baxian Mağarası’nda bulunan ve belirsiz özellikler taşıyan bir üst azı dişi olan dokuzuncu bir hominin dişini de inceledi. Bu dişin hangi türe ait olduğunu henüz belirleyemediler. Araştırmacılara göre olasılıklardan biri, Doğu Asya’dan bir başka arkaik insan olan bir Denisovalıya ait olması.

Bugün Guangxi’nin coğrafyası, yeşil taşkın ovalarından yükselen dik kireçtaşı tepeleriyle subtropikal ormanlardan oluşuyor. Ancak ikinci makalede sunulan bulgulara göre Homo erectus bölgede yaşadığında burası sık bir yağmur ormanıydı.

Guangxi mağaralarında bulunan diğer fosiller, Homo erectus’un yaşam alanını orangutanlar ve soyu tükenmiş bir orman fili türü gibi yalnızca ya da ağırlıklı olarak yağmur ormanlarında yaşayan birkaç hayvan türüyle paylaştığını gösteriyor.

Araştırmacılar ayrıca dişlerdeki kimyasal ipuçlarını, yani izotopları inceleyerek Guangxi’deki Homo erectus’un beslenmesini de araştırdı. Diş minesi, bir insanın ya da hayvanın açık otlaklarda mı yoksa ormanlarda mı yetişen bitkilerle beslendiğini ortaya koyabilecek bir beslenme kaydını koruyor. Tüm Homo erectus dişleri, mağaralardaki diğer hayvanların dişleri gibi, sık ya da açık örtülü yağmur ormanlarıyla uyumlu izler gösterdi.

Westaway bunun inanılmaz olduğunu ve Homo erectus’un yağmur ormanı ortamlarına uyum sağlayıp hayatta kalabildiğini hiç bilmediklerini söylüyor.

Yağmur ormanlarının, savanlar ve açık ağaçlık alanlar gibi diğer ortamlardan daha zorlu olduğu düşünülüyor, çünkü avların büyük bölümü ağaçların tepelerinde saklanıyor ve hızlı hareket ediyor. Marwick, bununla yalnızca zeki modern insanların başa çıkabileceğini varsaydıklarını belirtiyor.

Araştırmacılara göre keşiflerin önemi çok geniş kapsamlı olabilir.

Westaway, diğer eski insanların da benzer becerilere ve uyum yeteneğine sahip olması durumunda, sonunda neden yalnızca Homo sapiens’in hayatta kalıp diğerlerinin kalamadığını merak ettiklerini söylüyor. Eski anlatıya göre modern insanlar eşsiz biçimde esnekti. Westaway’e göre belki de her zaman düşündüğümüz kadar eşsiz değiliz.


National Geographic. 18 Kasım 2026.

Makale 1: Liao, W., Zanolli, C., Ásmundsdóttir, R.D. et al. (2026). Evidence for late Middle Pleistocene Homo erectus in mainland East Asia. Nature.

Makale 2: Westaway, K.E., Joannes-Boyau, R., Liao, W. et al. (2026). Rainforest adaptation in late Homo erectus from southern China. Nature.

Bir yanıt yazın