Afrika’da yer alan Tanzanya’daki Hadzalar ile Güney Amerika’da yer alan Bolivya’daki Tsimanelerin bağırsak mikrobiyomları büyük ölçüde aynı.
Bolivya ovalarında yaşayan Tsimaneleri Tanzanya’daki Hadzalardan binlerce kilometre ve bir okyanus ayırıyor. Ataları on binlerce yıl önce birbirinden ayrıldı. Beslenmeleri birbirine hiç benzemiyor. Ancak Nature’da yayımlanan yeni bir çalışmaya göre bağırsak mikrobiyomları dikkat çekici derecede benzer.
Hadzalar, Dünya’da kalan son avcı-toplayıcı gruplardan biri. İmpala ve kudu avlıyor, kuş ve balık yakalıyor, yumru ve meyve topluyorlar. Tsimaneler ise Bolivya Amazonları’nda yaşayan yerli toplayıcı-çiftçiler. Muz, pirinç, manyok ve mısır yetiştiriyor, balık, pekari ve diğer orman hayvanlarından elde edilen yağsız et tüketiyorlar. Her iki grup da endüstrinin etkisinden çok az etkilenen bir yaşam sürüyor.
Ekip, Tsimanelerin dışkı örnekleri üzerinde ilk derin dizilemeyi gerçekleştirdi. Daha önceki çalışmalar bu örnekleri yalnızca düşük çözünürlükte dizilemişti. Derin metagenomik dizileme, bir örnekteki tüm DNA’yı okuyor. DNA’yı milyonlarca kısa parçaya ayırıyor, örtüşen kısımları diziliyor ve elde edilen daha uzun dizileri bilinen mikrobiyal genomların veri tabanlarıyla eşleştiriyor. Bu yöntem, diğer araçların gözden kaçırdığı nadir ve düşük miktarda bulunan türleri de tespit edebiliyor.
(İlgili: Avcı-Toplayıcı Yaşam, Bağırsak Mikrobiyomunu Teşvik Ediyor)
Tsimaneler toplamda yaklaşık 1.400 bağırsak türü taşıyor. Bunların 1.231’ini, yani yaklaşık yüzde 90’ını Hadzalarla paylaşıyorlar. Bu ortak türlerin yaklaşık yüzde 60’ı ise endüstrileşmiş toplumlardaki insanlarda nadir görülüyor ya da hiç bulunmuyor. Daha önceki araştırmalar, ortalama bir Hadza bireyinin yaklaşık 750 türe ev sahipliği yaptığını buldu. Ortalama bir Kaliforniyalıda ise bu sayı yaklaşık 250.
Peki farklı besinlere ve yaşam alanlarına sahip iki grup neden bu kadar çok şeyi paylaşıyor? Antropolog Michael Gurven’e göre bunun nedeni her iki grubun da antibiyotiklere sınırlı erişimi olan kırsal bölgelerde yaşaması değil. Gurven’in vurguladığı nokta, insanların bu bakterileri yüzlerce kuşak boyunca taşımış olması.
Stanford’dan Benjamin Good ve ekibi bu fikri ortak türlerden 636’sı üzerinde test etti. Çalışma zorlu bir süreçti. Mikroplar hızla evrimleşiyor. Ayrıca yatay gen transferi adı verilen bir süreçle diğer soylarla DNA alışverişi yapıyorlar. Bu alışveriş soy ağaçlarını bulanıklaştırıyor. Good’un ekibi, derin ortak ataları yakın dönemdeki alışverişlerden ayırt etmek için birbirinden bağımsız birkaç genetik işaret aradı. Ekip ayrıca türlerin ne zaman ayrıldığını tahmin etmek için kalıtsal DNA’daki, bir saat gibi sabit bir hızla biriken mutasyonları da izledi.
Sonuçlar insanlık tarihiyle örtüştü. Birçok türün ayrılma zamanı, Afrika’dan çıkış göçüne ve daha sonra Amerika kıtasına yapılan göçe denk geliyordu. Çalışmanın kıdemli yazarı, Stanford’dan mikrobiyolog Justin Sonnenburg, bulguların bu mikropların insanlarla birlikte dünyayı dolaştığını ve binlerce yıl boyunca ebeveynden çocuğa aktarıldığını gösterdiğini söylüyor.
Bağırsak mikrobiyomu lifli besinleri sindiriyor, vitamin üretiyor ve bağışıklık sistemini eğitiyor. Endüstrileşmiş ülkelerdeki insanların mikrobiyal çeşitliliği çok daha düşük. Bu insanlar aynı zamanda otoimmün hastalıklar, Tip 2 diyabet ve obeziteyle daha sık karşılaşıyor. Bu rahatsızlıklar endüstrileşmemiş gruplarda nadir görülüyor. Yeni çalışma, bu kaybın hastalıklara yol açtığını kanıtlayamıyor. Ancak endüstriyel yaşamın, insanların on binlerce yıl boyunca taşıdığı türleri yalnızca birkaç kuşak içinde sildiğini gösteriyor. Antibiyotikler, lif bakımından fakir ve yağ ile şeker bakımından zengin işlenmiş gıdalar ve aşırı temizlenmiş evler bu süreçte rol oynuyor.
Bu kaybın insan sağlığına neler yaptığı hâlâ belirsiz. Araştırmacılar bunun bir sonraki büyük soru olduğunu söylüyor.
Risk yalnızca kentlerde yaşayanlarla sınırlı değil. Tsimane topluluklarında beslenme ve ilaca erişim hızla değişiyor. Gurven, bu toplulukların mikrobiyomlarının yakında çeşitliliğini yitirebileceği ve bu kaybın bağışıklıklarına ve sağlıklarına zarar verebileceği konusunda uyarıyor.
University of California, Santa Barbara. 7 Ekim 2026.
Makale: Carter, M.M., Liu, Z., Olm, M.R. et al. (2026). Prehistoric global migration of vanishing gut microbes with humans. Nature.
