X Facebook WhatsApp 22 Kasım 2026 1 0

Neandertallerin Yok Oluşunda Asıl Etken Biz Olabiliriz

Neandertallerin Yok Oluşunda Asıl Etken Biz Olabiliriz

Simülasyonlar, Neandertallerin yok oluşunda iklim değişikliğinden ziyade modern insanların yayılmasının belirleyici olduğunu gösteriyor.

Modern insanların Avrasya geneline yayılması, Neandertallerin neslinin tükenme riskini büyük ölçüde artırdı. C: Wikimedia Commons

Neandertaller, kendi türümüzün Avrasya’da tutunmaya başladığı dönemlerde tarih sahnesinden silindiler. Ancak bu iki sürecin birbiriyle bağlantılı olup olmadığı hâlâ tartışma konusu. Şimdi ise bir dizi bilgisayar simülasyonu yürüten araştırmacılar, yaklaşık 45.000 yıl önce başlayan Homo sapiens yayılımının Neandertallerin yok oluşunu tetikleyen temel etken olabileceğini öne sürüyor.

Modern insanlar, Neandertallerin hâlâ kıtada dolaştığı ve Deniz İzotop Evresi 3 (MIS3) olarak bilinen görece ılık bir dönemde Avrasya’ya yerleşmeye başladı. Ancak MIS3’ün sonlarına doğru sıcaklıklar keskin bir düşüş gösterdi ve Neandertal topluluklarını da beraberinde götürdü.

İklim değişikliğinin Homo sapiens’in Neandertal topraklarına gelişiyle aynı döneme denk gelmesi, tarihöncesi akrabalarımızın sonunda bunlardan hangisinin daha büyük etkisi olduğunu belirlemeyi zorlaştırıyor. Bu nedenle yeni bir çalışmanın yazarları, Neandertallerin yok oluşuna hangi senaryoların katkıda bulunduğunu belirlemek için 55.000 ile 27.000 yıl önce arasında Avrasya genelindeki demografik dinamikleri modellemeye karar verdi.

(İlgili: Neandertaller Ahşaptan Mızrak ve Ev Eşyaları Yapmış)

Araştırmacılar modellerini oluşturmak için, sıcaklıklardaki düşüşün kıta genelindeki bitki ve hayvan bileşimini nasıl değiştirmiş olabileceğini hesaplamada eski iklim verilerinden yararlandı. Bu da farklı Neandertal bölgelerinin, desteklenebilecek en büyük nüfusu ifade eden taşıma kapasitesinin nasıl değiştiğini tahmin etmelerini sağladı.

İklim simülasyonlarının çoğunda taşıma kapasitesindeki değişiklikler, Neandertallerin birçok bölgede ortadan kalkmasına yol açtı ve onları batıya ve güneye göç etmeye zorladı. Ancak türün tamamen yok olması bu simülasyonların yüzde 2’sinden azında gerçekleşti. Bu da sıcaklıklardaki düşüşün tür için ölümcül olmamış olabileceğini düşündürüyor.

Durum yalnızca modern insanlar denkleme eklendiğinde değişti. Araştırmacılar, simülasyonlara Homo sapiens’in varlığı ve artan nüfusu dahil edildiğinde Neandertallerin yok olma riskinin dikkat çekici biçimde arttığını yazıyor.

Çalışmanın yazarı Ana B. Marín-Arroyo, simülasyonlarının iklimin yol açtığı çevresel değişikliklerin yine de yerel nüfus düşüşlerine ve bölgesel kaybolmalara neden olabileceğini gösterdiğini belirtiyor. Ancak Marín-Arroyo’ya göre Homo sapiens olmadan Neandertallerin kıta ölçeğinde yok olması son derece nadirdi.

Araştırmacıya göre bu durum, iklim Neandertal topluluklarını küçültüp daha savunmasız hâle getirmiş olsa da, tek başına bu türün nihai yok oluşuna yol açmış olmasının pek olası olmadığını düşündürüyor.

Simülasyonlara dayanarak araştırmacılar, modern insanların Neandertal topraklarına girmesinin, arkaik kuzenlerimizin ilk daralmanın ardından yeniden kuzeye ve doğuya yayılmasını engellemiş olabileceğinden şüpheleniyor. Bu da Neandertal topluluklarını, birbirleriyle bağlantı kurma ve genlerini kıta geneline yayma olanağı çok az olan, yalıtılmış ve parçalanmış bir hâlde bırakmış olabilir.

Araştırmacılar, bu bulguların Neandertallerin ortadan kalkması ile Homo sapiens’in Avrupa’ya yayılmasının birbirinden kopuk olaylar değil, derinden bağlantılı demografik süreçler olduğu görüşünü daha da desteklediğini yazıyor.

Marín-Arroyo, 40.000 yıl geriye gidebilecekleri bir zaman makineleri olmadığı için her zaman bir belirsizlik bulunduğunu söylüyor. Ancak araştırmacıya göre sonuçları, demografik etkenlerin, özellikle nüfus büyüklüğünün, gruplar arasındaki bağlantının ve Homo sapiens’in tekrarlanan yayılımlarının, yok olma riski üzerinde iklimin yol açtığı kaynak değişikliklerinden çok daha güçlü bir etkisi olduğunu tutarlı biçimde gösteriyor.


IFL Science. 20 Kasım 2026.

Makale: Marco Vidal-Cordasco et al. (2026). Interband connectivity and climate shaped Neanderthal extinction and Homo sapiens’ dispersal. Sci. Adv. 12.

Bir yanıt yazın