X Facebook WhatsApp 22 Kasım 2026 1 0

Parthenon’un Kayıp Doğu Alınlığı Yeniden Canlandırıldı

Parthenon’un Kayıp Doğu Alınlığı Yeniden Canlandırıldı

Araştırmacılar, Roma lahitleri ve 3B yazıcılar yardımıyla Parthenon’un Athena’nın doğuşunu anlatan kayıp doğu alınlığını yeniden canlandırdı.

Parthenon’un doğu alınlığında yer alan figürlerin dijital yeniden inşası. C: Vinzenz Brinkmann ve Ulrike Koch-Brinkmann

Parthenon’un doğu alınlığı yüzyıllar önce yıkılıp enkaza dönmüştü. Ancak araştırmacılar artık, Athena’nın doğuşunu tasvir eden 39 figürlü sahneyi Roma lahitleri ve 3B yazıcılar yardımıyla yeniden canlandırdıklarını düşünüyor.

Parthenon yaklaşık 2.500 yıl önce Atina Akropolisi’nin tepesinde inşa edildiğinde, tapınağın cephelerinden biri çarpıcı tasvirleriyle öne çıkıyordu. Binanın doğu girişinin üzerinde yaklaşık 30 metre boyunca uzanan mermer oymalı alınlıkta, yaklaşık 4 metre boyundaki Zeus’un başından doğan Athena tasvir ediliyordu. Her iki yanlarında ise aralarında tanrı ve tanrıçaların da bulunduğu, özenle yontulmuş 37 figür daha yer alıyordu. Akademisyenler, ince işçiliği ve güçlü simgeselliği nedeniyle bu alınlığı antik çağın en ünlü tasvirlerinden biri olarak kabul ediyor.

(İlgili: Parthenon’un Optik Yanılsamaları Bir Efsane mi?)

Ancak bugün yaşayan hiç kimse bu sahneyi özgün görkemiyle görmedi. Alınlık, MS 5. yüzyıl ile 1670 arasında bir dönemde büyük ölçüde tahrip oldu. Yangınlar, depremler ve insanlar bu tahribatta rol oynadı. Kalıntıların yalnızca yüzde 20’si kurtarılabildi ve bu parçalar o zamandan bu yana dünyanın dört bir yanındaki müzelere dağıldı. Özgün eserin nasıl görünmüş olabileceğini bir araya getirmek arkeologların yüzyıllardır ilgisini çekiyor. Şimdi ise bir araştırma ekibi, Parthenon yapbozuna sonunda bir çözüm bulduğunu düşünüyor.

Almanya’nın Frankfurt kentindeki Liebieghaus Heykel Koleksiyonu’nda bu hafta açılan “Athena, Sahne Senin: Parthenon Yapbozu” sergisi, ziyaretçilere kurumun, alınlığın bir zamanlar nasıl göründüğüne dair “arkeolojik temele dayanan ilk öneri” olarak nitelendirdiği çalışmayı görme fırsatı sunuyor.

Parthenon’un, başlangıçta yaklaşık 30 metre genişliğe yayılan ve üzerinde 39 figür barındıran doğu alınlığının dijital rekonstrüksiyonu. C: Vinzenz Brinkmann ve Ulrike Koch-Brinkmann

Müzenin direktörü Philipp Demandt, yaptığı açıklamada arkeolojik araştırmaların yaklaşık 200 yıldır Parthenon’un doğu alınlığının kayıp genel görünümünü yeniden canlandırmaya çalıştığını belirtiyor. Demandt’a göre bu sergiyle bulgularını ilk kez kamuoyuna sunuyor ve ziyaretçileri antik çağın en önemli sanat eserlerinden birine yeniden bakmaya ve onu tartışmaya davet ediyorlar.

Tasviri yeniden oluşturmak onlarca yıllık özverili bir araştırma gerektirdi. Müzenin çalışmalarına, ikisi de arkeolog olan Vinzenz Brinkmann ve eşi Ulrike Koch-Brinkmann liderlik etti. Çift, işe alınlık hakkında var olan en kapsamlı çalışmayı temel alarak başladı. 20. yüzyılın başlarında British Museum’da küratör olan Arthur Hamilton Smith, alınlığın günümüze ulaşan 200’den fazla küçük parçasının alçı kalıplarını çıkarmış ve bunların birbirlerine göre bilinen konumlarını titizlikle belgelemişti.

İkili, bu parçaların dijital modellerini oluşturdu fakat alınlığın genelinde hâlâ büyük boşluklar kalıyordu. Ardından özgün tasarıma dair henüz tanımlanmamış ipuçları bulmak için dünyanın dört bir yanındaki arşivleri taramaya başladılar. Dönüm noktası 2014’te Rusya’nın St. Petersburg kentindeki Hermitage Müzesi’ne yaptıkları bir gezi sırasında geldi. Burada, kapağındaki kabartmada Athena’nın doğuşunu tasvir eden antik bir Roma lahdi gördüler. Sahne, akademisyenlerin alınlık için tasavvur ettiği görünüme neredeyse birebir benziyordu.

Brinkmann, bunun gerçekten tesadüfi bir keşif olduğunu söylüyor. Araştırmacıya göre bir lahdin kapağında, doğu alınlığının kompozisyonuyla açıkça yakından ilişkili figürlü bir kabartma fark ettiler. Brinkmann, kabartmanın alınlığın köşelerinden günümüze ulaşan, savaş arabalarıyla Helios ve Selene gibi birkaç figüre, ama aynı zamanda Horalar ve Moiralar gibi doğu alınlığına ait olduğu defalarca öne sürülmüş figürlere de gönderme yaptığını açıklıyor.

Müze, bu sergiyi, orijinal alınlığın nasıl göründüğüne dair şimdiye kadar sunulmuş “arkeolojik temellere dayalı ilk öneri” olarak tanımlıyor. C: Liebieghaus Skulpturensammlung

Brinkmann’ın ekibi, çoğu Vatikan Müzesi’nde ve Roma’nın başka yerlerinde bulunan toplam dokuz lahdi inceledi. Brinkmann, Romalıların Yunanların yaptığı her şeyi kopyaladığını belirtiyor.

Hiçbir lahit 39 figürlü sahnenin tamamını göstermese de her biri alınlığın farklı bir yönünü gösteriyordu ve araştırmacılar bunları 3B tarayıcıların yardımıyla dijital ortamda bir araya getirebildi. Brinkmann’a göre lahit kapakları ile alınlık arasındaki bu bağlantıyı daha önceki akademisyenler de fark etmişti. Ancak kendileri bu fikre gerçekten sıkı sıkıya sarıldı ve onu hiç bırakmadı.

Araştırmacılar kayıp sahneyi tamamlayabilecek eksik eserleri aradı. Günümüze ulaşan parçalardaki matkap deliklerini ve kırık parçaların kenarlarını, bitişik parçalara dair ipuçları için incelediler. Alınlıktaki figürlerin yerleşimine dair olası betimlemeler için antik metinlere başvurdular. Kayıp heykelleri tespit ettiler ve ortaya çıkan yeni soruları sorup yanıtlamak için uluslararası kurumlarla birlikte çalıştılar.

Brinkmann, yapbozun parça parça bir araya gelerek Parthenon’un doğu alınlığına dair arkeolojik temele dayanan yeni bir genel tablo oluşturduğunu söylüyor.

Sergide yeniden canlandırılan alınlık, özgününe göre 1:7,7 ölçeğinde, yaklaşık 4 metre uzunluğunda, 3B yazıcıyla üretilmiş bir model olarak sunuluyor. Ayrıca büyük ölçüde kayıp olan merkezi figürlerin, yani Zeus, Athena ve Hera’nın, günümüze ulaşan parçalara ve benzer heykellere dayanan gerçek boyutlu kopyaları da bulunuyor. Alınlığın iki ucunda yer alan ve oldukça iyi korunmuş figürlerin (güneş tanrısı Helios ve ay tanrıçası Selene) dökümleri ise, gündüzden geceye geçişi, yani zamanın akışını simgeliyor. Sergi için özel olarak hazırlanan renkli bir animasyon ise, Athena’nın doğumuna dair miti yeniden anlatarak hikayeye hayat veriyor.


Smithsonian Magazine. 19 Kasım 2026.

Bir yanıt yazın