Diş minesindeki izotoplar, Tyrannosaurus rex’in vücut sıcaklığının insanınkine yakın, yaklaşık 36°C olduğunu gösteriyor.
Pullu, dişlerle dolu bir Tyrannosaurus rex’in Kuzey Amerika’da ağır adımlarla dolaştığını, yuva yaptığını ve diğer dinozorları yediğini hayal ederken, bilim insanlarının T. rex hakkında bildiğimiz her şeyi 60 milyon yıldan uzun süre önce geride kalmış ipuçlarından elde ettiğini unutmak kolay. Alaska’da bulunan fosiller, kuşların bu tarihöncesi atasının soğukkanlı sürüngenden sıcakkanlı kuşa uzanan evrimsel yolda ilerlemeye başladığını düşündürse de, şimdiye kadar T. rex’in vücut sıcaklığını ölçmenin bir yolu yoktu.
Bilim insanları bir dinozorun vücut sıcaklığını dişlerinden ölçmeye yarayan bir yöntemi mükemmelleştirdi ve T. rex’in, insanlarınkiyle neredeyse aynı olan ve bize tanıdık gelen 36°C’lik bir vücut sıcaklığına sahip olduğunu buldu. Los Angeles County Doğa Tarihi Müzesi’ndeki fosiller kullanılarak elde edilen bulgu, “Tiran Kertenkelelerin Kralı”nın güneşlenen ağır bir hayvan değil, diğer sürüngenler için ölümcül olan soğuk iklimlerde hayatta kalabilen, hızlı hareket eden bir yırtıcı ya da leşçil olduğunu doğruluyor.
Araştırmacılar, soyu tükenmiş hayvanların sıcakkanlı mı yoksa soğukkanlı mı olduğunu kemikler aracılığıyla ölçmeye yarayan tarihöncesi termometre yöntemlerini on yıl önce geliştirmişti. Ancak yöntemi bir T. rex üzerinde test etmek, herhangi bir müzenin vermeye razı olacağından daha fazla kemik gerektiriyordu.
(İlgili: İlk ‘Sıcakkanlı’ Dinozorlar 180 Milyon Yıl Önce Ortaya Çıkmış)
Ekip bu on yıl boyunca süreci geliştirerek eski diş testleri için gereken malzeme miktarını yaklaşık yüzde 90 oranında azalttı. Bu da Los Angeles’taki Doğa Tarihi Müzesi’ni, müzenin dinozor salonundaki devasa tiranozor iskeletleri arasında en eksiksiz olanı, Thomas adlı T. rex’in iki dişinden parçalar vermeye ikna etmeye yetti.
Son yıllarda bilim insanları T. rex’in sıcakkanlı olduğuna dair giderek artan kanıtlar bulmuş olsa da, Science Advances’ta yayımlanan çalışma bilim insanlarının ilk kez gerçek bir sayıya ulaştığı çalışma oldu.
Jeobiyolog ve çalışmanın ortak yazarı Robert Eagle, daha önce kimsenin bu şekilde bir sıcaklık ölçümü yapamadığını belirtiyor. Eagle’a göre T. rex’in vücut sıcaklığı yaklaşık 36°C, yani insanlarınkiyle hemen hemen aynı. Eagle, bu sıcaklığın aşağı yukarı tahmin ettiği gibi olduğunu, bir sürüngenden ya da tembel hayvan gibi yavaş bir memeliden daha yüksek, ancak bir kuştan daha düşük olduğunu söylüyor.
T. rex hâlâ pullu, yumurtlayan bir sürüngen olsa da 36°C’lik vücut sıcaklığı, kürklü ve sıcakkanlı bir memelininkiyle karşılaştırılabilir düzeyde. Eagle’a göre günümüzün soğukkanlı sürüngenlerinin vücut sıcaklığı yaklaşık 28-30°C iken, T. rex’in evrimsel torunları olan kuşların çoğunun vücut sıcaklığı genellikle 40-43°C ile çok daha yüksek.
Tyrannosaurus rex’in Vücut Sıcaklığı Nasıl Belirlendi?
Eagle’a göre T. rex’in vücut sıcaklığını ölçmenin anahtarı bir kimyasal bağda yatıyor. Diş minesinin içinde nadir karbon ve oksijen izotopları birbirleriyle bağ kuruyor. Bu izotoplar arasındaki bağların sayısı daha düşük sıcaklıklarda artıyor, daha yüksek sıcaklıklarda ise azalıyor. Sıcakkanlı bir hayvanın dişlerinde, soğukkanlı bir hayvanınkine göre bu kimyasal bağlardan daha az bulunuyor.
Eagle, izotopları bir termometre olarak kullanmanın temelinin bu olduğunu söylüyor. Eagle’a göre teoride iskeletin herhangi bir kısmını kullanarak ölçüm yapmak mümkün, ancak vücudumuzdaki kemikler sürekli olarak yeniden şekilleniyor, çözünüyor ve yenileniyor. Diş minesi ise son derece dayanıklı büyük kristal yapılara sahip; bu da onu iskeletin, çağlar boyunca çevrenin yol açtığı kimyasal değişime en çok direnen kısmı yapıyor.
Eagle ve çalışmanın başyazarı Randy Flores, fosillerden mineyi çıkarmak için bir diş matkabı kullandı ve elde edilen tozu, izotop bağlarını içeren karbondioksit gazını açığa çıkarmak için fosforik asitte çözdü. Eagle’ın açıkladığına göre gazın bir kütle spektrometresiyle ölçülmesi izotop oranlarını ortaya koydu. Gazı basınçlandırmak, daha yoğun bir CO2 akışı oluşturmalarını sağladı. Böylece daha az malzemeden kütle spektrometresi için yeterince büyük bir örnek elde edebildiler.
T. rex’in Vücut Sıcaklığı Bu Dinozor Hakkında Bize Ne Anlatıyor?
Eagle’a göre vücut sıcaklığını düzenleyebilen bir T. rex, tiranozorların hızlı metabolizmalarını beslemek için yiyecek kovalayan ya da leş yiyen aktif hayvanlar olduğu yönündeki kuramları destekliyor. Bulgu ayrıca, günümüzün çok sıcakkanlı kuşlarının bu atasının soğukkanlı dinozorlardan ne kadar ayrışmış olduğunu göstererek evrimsel zaman çizelgesine de katkıda bulunuyor.
Çalışmanın ortak yazarı paleontolog Alessandro Chiarenza’ya göre sıcakkanlı bir T. rex, soğukkanlı hayvanların zorlanacağı bölgelere uzanan daha serin bir yaşam alanında da hayatta kalabiliyordu. Bu sıcakkanlı sürüngen, Dünya tarihinin en sıcak dönemlerinden biri olan ve bugünden yaklaşık 6 ila 14°C daha sıcak olan Kretase döneminin sera koşullarına milyonlarca yıl boyunca uyum sağlamış olmalı.
Ancak Chiarenza’ya göre Kretase döneminin kavurucu sıcağında bile Alaska’da kışlar soğukkanlı bir dinozor için fazlasıyla dondurucu olurdu. Gerçekten de paleontologlar Kretase dönemi Alaska’sından kertenkele, kaplumbağa, timsah ya da başka sürüngenlere ait fosiller bulmadı, ancak orada Tyrannosaurus fosilleri ortaya çıkardı.
Chiarenza, artık bu jeolojik termometre sayesinde deneysel kanıtlara sahip olduklarını söylüyor. Chiarenza’ya göre geçmişe ait paleoiklim modellerini kullanarak, 36°C’lik vücut sıcaklığına sahip bir T. rex’in hayatta kalabileceği yerlere dayanarak, 66 milyon yıl önce Kuzey Amerika’da Meksika’dan Alaska’ya uzanan bir yayılım alanını yeniden kurgulayabildiler.
Fosilleri Test Etmek İçin Neden Doğru Zamandı?
Müzenin Dinozor Enstitüsü küratörü ve araştırma ve koleksiyonlar başkanı Luis Chiappe’ye göre Eagle ve UCLA ile yıllarca süren iş birliğinin ardından Doğa Tarihi Müzesi, teknolojinin Thomas adlı T. rex’in sergilenmeyen dişlerinden küçük parçalar verecek kadar ilerlediğine karar verdi.
Chiappe, müzeye müdahaleci analizlerde kullanılmak üzere sürekli fosil talebi geldiğini belirtiyor. Chiappe’ye göre müzede yeri doldurulamaz on milyonlarca mineral, hayvan ve fosil örneği bulunuyor ve örneğe verilecek zarar ile doğal dünyaya dair elde edilecek bilgi arasında denge kuran kararlar vermeleri gerekiyor. Chiappe, T. rex’in vücut sıcaklığını öğrenmek için iki dişin küçük parçalarını feda etmenin kesinlikle buna değdiğini söylüyor.
Thomas adlı T. rex’in kemikleri, araştırma ekibinin ölçtüğü antik timsah fosilleriyle aynı yer olan Montana’daki Hell Creek kazı alanından geliyor. Eagle’a göre araştırmacılar, timsahgil için buldukları 30°C’lik vücut sıcaklığını T. rex’in 36°C’lik sıcaklığıyla karşılaştırarak, sonuçların fosillerin moleküler bileşimini değiştiren jeolojik bir rastlantıyı yansıtmadığını gösterdi. Böyle bir durum her iki tür için de benzer sıcaklık ölçümleriyle sonuçlanırdı.
University of California, Los Angeles. 16 Eylül 2026.
Makale: Randon J. Flores et al. (2026). The body temperature of Tyrannosaurus rex. Sci. Adv. 12.
