X Facebook WhatsApp 18 Kasım 2026 0 0

15.000 Yıllık Heykelciklerdeki Parmak İzleri Çocuklara Ait Çıktı

15.000 Yıllık Heykelciklerdeki Parmak İzleri Çocuklara Ait Çıktı

15.000 yıllık kil heykelciklerdeki parmak izleri, çocukların bu eserleri yaparak dünyayı öğrenmiş olabileceğini düşündürüyor.

Figürlerin birçoğu, kuşların kur yapma davranışlarını betimliyor. C: Laurent Davin

Orta Doğu’daki üç tarihöncesi alanda bulunan 150’den fazla kil eserin üzerindeki parmak izleri, çocukların tarımın icadından binlerce yıl önce kilden hayvan heykelcikleri biçimlendirmiş olabileceğini düşündürüyor.

Buluntular, Levant bölgesinde sanatsal ifadenin kökenlerini birkaç bin yıl geriye götürüyor ve Üst Paleolitik dönemde kültürel geleneklerin ve ekolojik bilginin kuşaktan kuşağa nasıl aktarıldığını ortaya çıkarmaya yardımcı olabilir.

Araştırmacılar toplamda tanınabilir 15 heykelcik ve büyük olasılıkla bir zamanlar başka heykelciklerin parçası olan 139 parça daha buldu. Tanımlanabilen heykelciklerin 11’i kuşları, ikisi insanları tasvir ediyor. Bir ceylan ve türü belirtilmeyen bir başka memeli de buluntu topluluğunu tamamlıyor.

(İlgili: Pişmiş Toprak Askerleri Kadınlar ve Çocuklar da Yapmış)

Ain-Mallaha, Hayonim Terası ve Karmel Dağı’ndaki el-Wad Terası alanlarında bulunan eserler, yaklaşık 15.000 yıl önce dünyanın ilk yerleşik köylerini kuran Natufian kültürünün üyeleri tarafından yapıldı.

Avrupa’da bilinen en erken heykelcikler, 40.000 yıldan biraz daha uzun süre önce başlayan Aurignacian tekno-kompleksine atfediliyor. Buna karşın çanak çömleğin ve gelişkin sanatsal ifadenin, Orta Doğu’ya yaklaşık 11.000 yıl önce tarımın yükselişiyle ulaştığı düşünülüyordu.

Bulunan 15 figür; insan yüzleri, insan bedenleri, kuşlar ve memelileri içeriyor. C: Laurent Davin

Çalışmanın yazarı Dr. Laurent Davin, sembolik ifade açısından Güneybatı Asya’nın Üst Paleolitik dönemde Avrupa’dan çok farklı olduğunu açıklıyor. Davin’e göre bu bölgede mağara sanatı yok, kişisel süs eşyalarının çeşitliliği sınırlı ve heykelcik bulunmuyor. Bu bölgede “semboller devrimi” olarak adlandırılan süreç, yaklaşık 11.500 yıl önce başlayan Erken Neolitik Khiamian kültürüne atfediliyordu.

Davin, sonuçlarının bu köklü paradigmayla çeliştiğini ve tam tersine bu bölgede sembolik ifadedeki dönüşümün hızlı olduğunu, tarımdan bağımsız gerçekleştiğini ve 15.000 yıl önce ilk köy topluluklarında birdenbire ortaya çıktığını gösterdiğini söylüyor.

Araştırmacıya göre çalışma, yerleşik yaşama geçişin daha önce düşünülenden çok daha büyük bir etkisi olduğunu ve sembolik ifadedeki bu hızlı dönüşümün binlerce yıl boyunca tüm bölgeyi etkilediğini gösteriyor.

Bilginin aktarımı

Ancak yeni keşfedilen heykelcikler, bu davranışların Levant’taki ortaya çıkışını geriye götürmekle kalmıyor. Bu erken köylerde öğretme ve öğrenme yoluyla bilginin nasıl aktarıldığına dair de bir pencere açıyor.

Kildeki parmak izlerini analiz eden araştırmacılar, bunların çoğunun aralarında 10 yaşından küçüklerin de bulunduğu çocuklara ait olduğunu saptadı.

Bu stilize insan figürü, bir yetişkine ve bir çocuğa ait parmak izlerini barındırıyor. C: Laurent Davin

Davin’e göre çocukların parmak izleri, çocukların heykelcik yapımının farklı aşamalarına (biçimlendirme, boyama) doğrudan katıldığını gösteriyor. Araştırmacı, bazı heykelciklerin işlevinin Natufian topluluklarda kültürel bilginin kuşaklar arasında aktarılmasıyla ilişkili olduğunu düşünüyor.

Dikkat çekici bir şekilde, heykelciklerden birinde üst üste binmiş izler bulunuyor. Bunlardan biri genç bir kadına, diğeri bir çocuğa ait. Bu, heykelciğin yetişkin bir öğretmenden bu eserleri yapmayı öğrenen genç bir öğrenciye geçtiği, tarihöncesi bir ders anını yansıtıyor olabilir.

Heykelciklerin üslubu ve içeriği de eğitsel işlevlerine dair başka ipuçları sunuyor. Örneğin figürlerin çoğu, başlarını aşağıya ve sola eğmiş su kuşlarını tasvir ediyor. Bu duruş bazı ördeklerin kur davranışlarını taklit ediyor.

Bu nedenle heykelcikler, hayvan davranışları ve belirli kuşlarla ilgili kültürel uygulamalar hakkında temel bilgileri aktarmak için tasarlanmış olabilir. Davin, bu kuş heykelciklerinin, çocukların geleneksel inançları ve etno-ornitolojik bilgiyi öğrenmesiyle ilişkili taşınabilir, figüratif hafıza yardımcıları olarak yorumlanabileceğini açıklıyor.

Dolayısıyla ifade gücü yüksek kil eserler yapma becerisini kazanmak, asıl amacı genç kuşakların kültürel olarak yetiştirilmesi olan bir araç olmuş olabilir.

Davin, basitçe söylemek gerekirse çocukların öğrenmesindeki en önemli yönün belki de heykelcik yapmak değil, bu kuşlarla ilişkili hikâye anlatıcılığı olduğunun düşünülebileceğini söyleyerek sözlerini tamamlıyor.


IFL Science. 12 Kasım 2026.

Makale: Davin, L. et al. 2026. Modelling symbols among the first-sedentary communities: Emergence of clay figurines in Epipaleolithic Southwest Asia. PLOS ONE.

Bir yanıt yazın