X Facebook WhatsApp 18 Kasım 2026 2 0

Kuzeybatı Anadolu’da Neolitik Dönüşüm: Aktopraklık Höyüğü ve İlk Yerleşik Topluluklar

Kuzeybatı Anadolu’da Neolitik Dönüşüm: Aktopraklık Höyüğü ve İlk Yerleşik Topluluklar

Bursa’da düzenlenen arkeoloji söyleşisi, Doğu Marmara’daki ilk tarım ve hayvancılık topluluklarının yerleşim modellerini, sosyal organizasyonlarını ve Avrupa Neolitik kültürünün yayılımındaki stratejik rolünü yeniden gündeme getirdi.
Kuzeybatı Anadolu Neolitik dönem mimari kalıntıları ve yerleşim katmanları. Görsel: Museum of Photographic Arts Collections from USA / Wikimedia Commons.

Giriş

Bursa’da gerçekleştirilen “Aktopraklık Arkeoloji Söyleşisi”, bölgenin prehistorik dönemdeki önemini ve yerleşik yaşama geçiş süreçlerini odağına aldı. Aktopraklık Höyüğü, Marmara Bölgesi’nin Neolitik ve Kalkolitik evrelerini belgeleyen en kapsamlı arkeolojik alanlardan biri olarak kabul edilmektedir. Düzenlenen bu tür kamu söyleşileri, yalnızca arkeolojik kazı sonuçlarının akademya dışına aktarılmasını sağlamakla kalmayıp, kültürel mirasın korunması bilincini de güçlendirmektedir.

Aktopraklık’ta yürütülen bilimsel kazı çalışmaları, Avcı-toplayıcı topluluklardan üretimci yerleşik hayat düzenine geçişin stratejik durağını ortaya koymaktadır. Söyleşide ele alınan temel konular, bölgenin MÖ 7. binyıldan itibaren geçirdiği sosyo-ekonomik ve mimari evreler etrafında şekillenmiştir.

Tarihsel ve Arkeolojik Bağlam

Bursa’nın Nilüfer ilçesi sınırlarında yer alan Aktopraklık Höyüğü, üç farklı yerleşim evresini barındıran kompleks bir yapıya sahiptir. Kazılarda elde edilen stratum verileri; Late Neolitik (Gelişkin Neolitik), Erken Kalkolitik ve Orta Kalkolitik dönemlerin kesintisiz stratigrafisini sunmaktadır. Bu durum, toplulukların mekân kullanımı ve yaşam stratejilerindeki kademeli değişimi gözlemlemek açısından kritik bir veridir.

Kuzeybatı Anadolu arkeolojisinde Aktopraklık, Orta Anadolu Neolitik kültürü ile Balkanlar arasındaki kültürel aktarım hattını anlamak adına anahtar bir pozisyondadır. İlk evrelerde yuvarlak planlı, dal-örgü (wattle and daub) mimari teknikleriyle inşa edilen konutlar, ilerleyen safhalarda dikdörtgen planlı ve daha kalıcı yapı tiplerine dönüşmüştür. Bu mimari değişim, mülkiyet kavramının, hane halkı yapısının ve toplumsal organizasyonun karmaşıklaştığını göstermektedir.

Yerleşmede ele geçen seramik buluntuları, ahşap gereçler, kemik aletler ve obsidyen stoğu; bölge sakinlerinin geniş bir ticaret ve ham madde tedarik ağına entegre olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca yerleşim içi ve etrafında tespit edilen gömü alanları, Neolitik toplulukların ölü gömme gelenekleri ve inanç sistemleri hakkında antropolojik veriler sunmaktadır.

Uzman Değerlendirmesi

Aktopraklık, Anadolu’dan Avrupa’ya Neolitik yaşam biçiminin ve tarım teknolojilerinin aktarılmasında bir köprü işlevi görmüştür. Alanın deneysel arkeoloji uygulamaları ve açık hava müzesi konseptiyle korunması, prehistorik mimari tekniklerin günümüzde doğrulanabilmesi açısından büyük bir metodolojik başarıdır. Söyleşide vurgulanan bulgular, ilk yerleşik toplulukların çevre koşullarına adapte olma yöntemlerini ve bölgesel kültürel etkileşim dinamiklerini bilimsel kesinlikle doğrulamaktadır.

Kaynakça ve Dış Bağlantılar

  • Ajans04 Etkinlik Haberi Kaynağı
  • T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
  • UNESCO World Heritage Centre

Sık Sorulan Sorular

Aktopraklık Höyüğü nerede yer almaktadır ve ne zaman tarihlendirilir?

Aktopraklık Höyüğü, Bursa’nın Nilüfer ilçesine bağlı Akçalar beldesi yakınlarında bulunur. MÖ 6500 ile MÖ 5500 yılları arasına, yani Late Neolitik ve Kalkolitik çağlara tarihlendirilmektedir.

Aktopraklık arkeolojik alanının önemi nedir?

Aktopraklık, Kuzeybatı Anadolu’da tarım ve hayvancılığa dayalı ilk yerleşik hayatın gelişimini ve bu kültürün Marmara üzerinden Avrupa’ya taşınma süreçlerini belgeleyen en önemli prehistorik merkezlerden biridir.

Neolitik dönemde Aktopraklık’ta nasıl bir mimari yapı hakimdir?

Erken evrelerde çamura sıvanmış dal-örgü duvarlı yuvarlak kulübeler kullanılırken, zamanla daha karmaşık sosyo-ekonomik yapının göstergesi olan dikdörtgen planlı yapılara geçiş yapılmıştır.

Yazar Notu

Serkan Doldur, arkeolog ve Arkeologlar Derneği İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanıdır. Anadolu arkeolojisi, kültürel miras, tarihî kentler ve dijital belgeleme alanlarında çalışmalar yürütür.

Bir yanıt yazın