Bir müzede tutulan 131 kedi kafatası, antik Mısır’da tanrılara adanan kedilerin kalabalık ve zor koşullarda yaşadığını gösteriyor.
2.000 yıldan uzun süre önce Mısırlılar tanrılara kedi adıyordu. Şimdi ise yeni bir çalışma, tanrılara adanan kedilerin bile şımartılarak yaşamadığını düşündürüyor.
Belçika Kraliyet Doğa Bilimleri Enstitüsü’nden zooarkeolog ve çalışmanın yazarlarından Bea De Cupere, kendilerini en çok şaşırtan şeyin yaralanma ve hastalık izlerinin yüksek oranı olduğunu belirtiyor. De Cupere’ye göre bu durum kedilerin kötü koşullarda yaşadığını düşündürüyor ve bu adak mumyası olacak hayvanlar için beklenecek bir şey değil.
Viyana’da unutulmuş bir koleksiyon
Çalışmaya göre kedi kafatasları, 19. yüzyıldan bu yana büyük ölçüde fark edilmeden durdukları Viyana Doğa Tarihi Müzesi’nde bulundu. Arşivlerde korunan eski mektuplara göre kafatasları büyük olasılıkla Nil Vadisi’ndeki devasa bir hayvan mezarlığı olan Beni Hassan’dan geliyor.
Koleksiyon 131 kafatasından oluşuyor. Bu da onu, kökeni belgelenmiş antik Mısır kedi kafataslarının bilinen en büyük müze koleksiyonu yapıyor.
(İlgili: Mumyalanmış Kedi, Tanrılara Sunulmadan Önce Boğulmuş)
Kedilerin diğer kemiklerine tam olarak ne olduğu belirsiz. Çalışmaya göre 19. yüzyılda pek çok hayvan mumyası öğütülerek ilaç yapımında kullanıldı ya da yakıt ve gübre olarak değerlendirildi.
Belçika Kraliyet Doğa Bilimleri Enstitüsü’nde araştırmacı olan Wim Van Neer, 19. yüzyılın sonlarındaki bilim insanları esas olarak kafataslarıyla ilgilendiği için vücudun geri kalanının büyük olasılıkla basitçe atıldığını söylüyor.
Ölüme mahkum
Bugün bilim insanları mumyaları açmaktan kaçınıyor ve antik sargıların altında neyin gizlendiğini anlamak için modern teknolojilerden yararlanıyor. Ancak 19. ve 20. yüzyılın başlarında mumyalar düzenli olarak açılıyordu. Beni Hassan kedi kafatasları da bunun istisnası değildi ve bu durum, kafataslarının analizini daha pratik hâle getirdi.
Araştırmacılar her kafatasını titizlikle analiz etti, ölçümler aldı ve kesik izleri, delikler ve kırıklar gibi yaralanma ve hastalık belirtilerini belgeledi. Kafataslarının çoğu büyük olasılıkla evcil kedilere aitti, ancak en az yedisi, özellikle mumyalanmak için yakalanan daha iri yabani bir tür olan saz kedilerine aitti.
Çalışmaya göre kafataslarının yarısından fazlası hastalık ya da yaralanma belirtileri taşıyordu. Kedilerde eksik dişler, diş eti hastalığı belirtileri ve yazarların enfeksiyonla ilişkilendirdiği tuhaf biçimde çukurlaşmış kemikler görüldü. Bazı kediler yaralanmıştı, bazılarında ise büyük olasılıkla kavgalardan kalma diş izleri vardı.
Van Neer’e göre hayvanların yoğun olarak bir arada bulunması kaçınılmaz olarak aralarında strese ve saldırganlığa, dolayısıyla yaralanmalara yol açmış olmalıydı. Bu durum ayrıca hastalıkların da kolayca yayılabilmesine neden oluyordu.
Diğer kedilerde ise birinin onlara bir bıçakla saldırdığını ya da sopa gibi künt bir nesneyle vurduğunu düşündüren yaralanmalar vardı. Bu yaralanmaların bazıları ölümcüldü, bazıları ise iyileşme belirtileri gösteriyordu.
Van Neer, mumya hazırlamak için kedileri yakalayıp öldürmenin de her zaman planlandığı gibi gitmemiş olabileceğini söylüyor. Araştırmacı, bazı kedilerin kaçmış olabileceğini ve korkunç yaralar aldıktan sonra bile hayatta kaldığını öne sürüyor.
Dokuz kafatası üzerinde yapılan radyokarbon tarihlendirmesine göre kedilerden biri dışında hepsi, Geç Dönem’in sonu ile Ptolemaios yönetiminin başlangıcı civarında, MÖ 380 ile 40 arasında öldü. Bir kafatası ise çok daha eski ve Üçüncü Ara Dönem’e tarihleniyor. Bu da Beni Hassan’ın kedi mumyalamak için yazılı kaynakların gösterdiğinden çok daha önce kullanılmış olabileceğini düşündürüyor. Ya da bu kafatası hiç Beni Hassan’dan değil, Mısır’ın bilinen en eski kedi mezarlığı olan Bubastis’ten gelmiş olabilir.
Çalışmanın yazarlarına göre kemiklerin kimyasal analizi, evcil kedilerin büyük olasılıkla insanların çevresinde doğup büyüdüğünü düşündürüyor. Yabani saz kedileri ise genç yaşta yakalanıyor ve ardından diğer kedilerle birlikte tutuluyordu.
Bu eşsiz koleksiyon, tanrılara adak olarak sunulacak kedilerin yaşamlarına nadir bir bakış sunuyor. Çalışmaya göre bu kediler büyük olasılıkla hastalıkların kolayca yayıldığı ve kavgaların sık çıktığı kalabalık mekânlarda yaşıyordu.
Van Neer, “Acaba serbestçe dolaşmalarına izin mi veriliyordu, yoksa kapalı alanlarda mı tutuluyorlardı? Eğer öyleyse, bu barınaklar nasıl görünüyordu?” diye soruyor ve ekliyor: “Bunlar, yalnızca iskelet kalıntılarına bakarak yanıtlanamayacak sorular.”
Makale: Van Neer, W., De Cupere, B., & Ottoni, C. (2026). Keeping cats for mummification in ancient Egypt: osteological evidence from Beni Hassan. Journal of Archaeological Science, 196, 106733.




