X Facebook WhatsApp 18 Kasım 2026 2 0

Qal’at al-Bahrain’de Yeni Arkeolojik Kazı Projesi: Körfez’in Kadim Ticaret Ağları Araştırılıyor

Qal’at al-Bahrain’de Yeni Arkeolojik Kazı Projesi: Körfez’in Kadim Ticaret Ağları Araştırılıyor

Qal’at al-Bahrain’de Yeni Arkeolojik Kazı Projesi: Körfez’in Kadim Ticaret Ağları Araştırılıyor

Zayed Ulusal Müzesi ve Bahreyn Ulusal Müzesi, UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Qal’at al-Bahrain ören yerinde kapsamlı bir ortak arkeolojik kazı projesi başlattı. Çalışma, Tunç Çağı’ndan İslami döneme uzanan yerleşim katmanlarında Basra Körfezi’nin tarihsel ticaret dinamiklerini ve bölgesel kültürel etkileşimleri incelemeyi hedefliyor.
Basra Körfezi bölgesindeki katmanlı mimari kalıntılar ve arkeolojik kazı çalışmaları. Görsel: Internet Archive Book Images / Wikimedia Commons.

Giriş

Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Zayed Ulusal Müzesi ile Bahreyn Kültür ve Eski Eserler Kurumu bünyesindeki Bahreyn Ulusal Müzesi, bölge arkeolojisi açısından stratejik önem taşıyan yeni bir saha projesine imza attı. Bahreyn’in kuzey kıyısında bulunan Qal’at al-Bahrain (Bahreyn Kalesi) arkeolojik alanında yürütülecek kazılar, Körfez ülkelerinden iki ulusal müzenin ortak saha çalışması gerçekleştirdiği nadir projelerden biri olarak öne çıkıyor.

Projenin temel amacı, milattan önce 2300 yıllarına kadar uzanan kentsel katmanlaşmayı modern arkeolojik metotlarla incelemek ve Dilmun uygarlığı dönemi ile Umman Yarımadası (tarihsel Magan bölgesi) arasındaki iktisadi ve sosyal bağları kuramsal verilerle somutlaştırmaktır.

Tarihsel ve Arkeolojik Bağlam

Qal’at al-Bahrain, yaklaşık 300 metreye 600 metre boyutlarında bir höyük (tell) ve etrafını çevreleyen tahkimatlardan oluşur. Alan, yaklaşık MÖ 2300 ile MS 16. yüzyıl arasında kesintisiz bir yerleşim dizilimi sunar. Yerleşimin erken katmanları, Mezopotamya metinlerinde ticaret limanı ve hammadde aktarım merkezi olarak geçen antik Dilmun Krallığı’nın başkenti ile özdeşleştirilmektedir.

Mezopotamya, İndus Vadisi (Meluhha) ve Umman Yarımadası (Magan) arasındaki deniz ticaretinin kilit noktasında yer alan alan, özellikle bakır, klorit kaplar, inciler ve ahşap ticaretinin denetlendiği bir idari merkez niteliğindeydi. Daha sonraki dönemlerde Kasit, Asur, Seleukos (Tylos dönemi) ve İslami evrelerde de stratejik liman konumunu korumuştur.

Zayed Ulusal Müzesi ve Bahreyn Ulusal Müzesi ortaklığıyla yürütülen yeni kazı programı, stratigrafik kesitlerin yeniden değerlendirilmesini, seramik tipolojilerinin radyokarbon tarihlendirmeleriyle eşleştirilmesini ve biyoarkeolojik kalıntıların incelenmesini içermektedir. Bu yöntemler, bölgedeki iklimsel değişimlerin ve liman yapısının zaman içindeki dönüşümünün analiz edilmesine olanak sağlayacaktır.

Uzman Değerlendirmesi

Arkeolojik Değerlendirme: Qal’at al-Bahrain üzerindeki yeni araştırmalar, tekil bir ören yerinin kazılmasının ötesinde, Bölgesel Tunç Çağı ağlarının yeniden yapılandırılması açısından metodolojik bir gerekliliktir. BAE ve Bahreyn kurumlarının bu iş birliği, Magan ve Dilmun arasındaki malzeme kültür analojilerini doğrudan karşılaştırmalı veri setleriyle inceleme fırsatı sunuyor.

Özellikle Seramik mühürler, ağırlık standartları ve metalurjik kalıntılar üzerindeki izotop analizleri, Erken ve Orta Tunç Çağı’nda Basra Körfezi’ndeki ticaret rotalarının ne ölçüde bütünleşik bir pazar yapısı oluşturduğunu anlamamıza katkı sağlayacaktır.

Kaynakça ve Dış Bağlantılar

  • Abu Dhabi Media Office – Haber Duyurusu
  • Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
  • UNESCO World Heritage Centre – Qal’at al-Bahrain Site

Sık Sorulan Sorular

Qal’at al-Bahrain nerede yer alır ve önemi nedir?

Qal’at al-Bahrain, Bahreyn’in kuzey kıyısında yer alan ve MÖ 2300’den itibaren yerleşim gören antik bir liman kenti ile kaleden oluşan arkeolojik alandır. UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan ören yeri, Dilmun uygarlığının başkenti olarak bilinir.

Zayed Ulusal Müzesi ve Bahreyn Ulusal Müzesi’nin ortak kazı projesinin amacı nedir?

Proje, Körfez bölgesindeki antik kentsel yerleşim katmanlarını incelemeyi, Dilmun ve Magan medeniyetleri arasındaki tarihsel ve ticari ilişkileri arkeometrik yöntemlerle ortaya çıkarmayı hedeflemektedir.

Dilmun uygarlığı hangi dönemde öne çıkmıştır?

Dilmun uygarlığı, Tunç Çağı’nda (MÖ 3. binyılın sonu ile MÖ 2. binyılın başı) Mezopotamya ile İndus Vadisi arasındaki deniz ticaretinin merkez noktası olarak en parlak dönemini yaşamıştır.

Yazar Notu

Serkan Doldur, arkeolog ve Arkeologlar Derneği İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanıdır. Anadolu arkeolojisi, kültürel miras, tarihî kentler ve dijital belgeleme alanlarında çalışmalar yürütür.

Bir yanıt yazın