İsveç açıklarında, 1683’teki kanlı bir isyanın ardından batan gemide lüks bir ayakkabı ve köle ticaretinde kullanılan halkalar bulundu.
Arkeologlar, Danimarka tarihinin en kanlı isyanlarından birinin ardından batan 17. yüzyıldan kalma bir gemide, Danimarka Batı Hint Adaları’nın ilk valisine ait ayakkabıyı keşfetti.
İsveç açıklarındaki 17. yüzyıldan kalma bir gemi batığını inceleyen arkeologlar, gösterişli bir ayakkabı ve transatlantik köle ticaretinde para olarak kullanılan iki metal halka keşfetti. Bu eşyalar, 1683’te bir köle gemisinde çıkan ve Danimarka Batı Hint Adaları valisinin denize atıldığı bir isyan sırasında kaybolmuştu.
Danimarka fırkateyni Havmanden (Türkçesiyle “Deniz Adamı”), bugün ABD Virjin Adaları’nın bir parçası olan Karayipler’deki St. Thomas adasına doğru yol alıyordu. Gemide, adada Danimarka Batı Hindistan Şirketi için çalışacak hükümlüler ve sözleşmeli hizmetkârlar bulunuyordu. Havmanden’in planı, yeni kolonicileri adaya bıraktıktan sonra köleleştirilmiş Afrikalılar satın almak için Batı Afrika’ya gitmekti. Ancak yiyecek ve su sıkıntısı nedeniyle gemideki bazı tayfalar ve hükümlüler, Kuzey Atlantik’teki Azor Adaları yakınlarında geminin kontrolünü ele geçirdi ve gemiyi Kopenhag’a geri döndürmeye başladı.
(İlgili: Maryland’teki “Kölelerin” Yaşayan 42.000 Akrabası Bulundu)
İsyancılar geminin kaptanını vurdu ve aralarında Danimarka Batı Hint Adaları’nın ilk valisi Jørgen Iversen Dyppel’in de bulunduğu diğer subayları Manş Denizi’nde denize attı. Gemi karaya oturduktan sonra isyancılar Kopenhag’da suçlarından yargılandı ve ölüm cezasına çarptırıldı.
Danimarka Ulusal Müzesi’nin açıklamasına göre Havmanden’in hikâyesi, Danimarka tarihinin en kanlı isyanlarından biri. Ancak sualtı arkeologları şimdi, İsveç’in Göteborg kentinin yakınında deniz tabanında yatan batıktan bu talihsiz yolculuk hakkında daha fazla bilgi ediniyor.
Arkeolog dalgıçlar, batıkta bir erkeğe ait “alışılmadık derecede kaliteli” bir ayakkabının arka yarısını keşfetti.
Danimarka’daki Rudersdal Müzeleri’nin müdürü Vivi Lena Andersen, gemi batıklarından çok sayıda ayakkabı gördüğünü, ancak daha önce hiç bu kadar yüksek kaliteli bir ayakkabıyla karşılaşmadığını belirtiyor.
Andersen’e göre tabandaki yüksek işçilik, ayakkabının kenarını delen minicik deliklerde görülebiliyor. Deliklerin bu kadar düzenli olması, o dönemde yalnızca en usta ayakkabıcıların sahip olduğu aletleri ve uzmanlığı gerektiriyordu. Andersen, bunun kuşkusuz yalnızca elitlerin satın alabileceği pahalı ve seçkin bir ayakkabı olduğunu söylüyor.
Ayakkabı büyük olasılıkla üst sınıftan birine ait olduğu için uzmanlar, ayakkabının denize atılan Danimarka Batı Hint Adaları valisi Iversen’e ait olabileceğini düşünüyor.
Danimarka Ulusal Müzesi Denizcilik ve Sualtı Kültürel Mirası Merkezi’nden arkeolog Andreas Kallmeyer Bloch, ayakkabının yalnızca Jørgen Iversen Dyppel’in yaşamına ve dramatik ölümüne tanıklık etmediğini belirtiyor. Bloch’a göre ayakkabı aynı zamanda Batı Hint Adaları’ndaki Danimarka kolonilerinin kuruluşu ve Danimarka’nın da parçası olduğu yaygın köle ticaretine dair daha büyük hikâyeye kişisel bir giriş noktası sunuyor.
Havmanden’deki Danimarka köle ticaretine dair diğer ipuçları arasında, Batı Afrika’da para olarak kullanılan halka biçimli metal parçalar olan iki manilla da bulunuyor. Avrupalı tüccarlar manillaları bakır, pirinç ya da demirden döküyor ve Batı Afrika’da, özellikle de bugünkü Nijerya kıyılarında köleleştirilmiş insanlarla takas ediyordu. Ancak açıklamaya göre manillalara İskandinavya’da nadiren rastlanıyor.
Kallmeyer Bloch, manillaların Havmanden’in hikâyesine yeni bir katman eklediğini ve hem Batı Hint Adaları’nda hem de Afrika’nın batı kıyısında Danimarka’nın sömürge faaliyetlerinin merkezinde yer alan köle ticaretiyle bağlantıyı vurguladığını söylüyor.
Danimarka, Havmanden’in batışından sonra bir yüzyılı aşkın süre transatlantik köle ticaretine katılmaya devam etti. Danimarka-Norveç Kralı VII. Christian 1792’de bu ticareti yasaklamış olsa da kölelik, Danimarka Batı Hint Adaları’nda yüzlerce köleleştirilmiş insanın ayaklanıp sonunda özgürlüklerine kavuştuğu 1848 yılına kadar sürdü.
Live Science. 12 Kasım 2026.




