Danimarka’da bulunan 5.900 yıllık iskelet, çocukken balıkla beslenip yetişkinken çiftçiler gibi beslenen son avcı-toplayıcılardan birine ait.
Bu iskelet, bir zamanlar insanlık tarihinin en önemli dönüm noktalarından birinin, Neolitik Devrim’in yaşayan bir tanığıydı.
“Rødhals Adamı” olarak adlandırılan bu eksiksiz iskelet, 1956’da Danimarka’daki Sejerø Adası’nda küçük bir deniz kabuğu yığınında gün ışığına çıkarıldı. Yeni bir çalışmada bir arkeolog ekibi kemiklere ve adamın gömüldüğü yere yeniden baktı ve onun “yeni bir çağın eşiğinde duran” görece eşsiz bir figür olduğu sonucuna vardı.
Radyokarbon tarihlendirmesi, adamın tarımın Kuzey Avrupa’nın bu bölgesine ulaşmasından sonra, yaklaşık MÖ 3.900’de öldüğünü gösteriyor. Ancak birey, avcı-toplayıcılıktan yerleşik tarıma geçişi kendi yaşamında özetlediği için önem taşıyor.
Tarım Devrimi olarak da bilinen Neolitik Devrim’in, insan topluluklarının bitkileri ve hayvanları evcilleştirmeye başladığı 12.000 yıl önce başladığı sıklıkla söyleniyor. Bu süreç, daha büyük yerleşimleri ve daha karmaşık toplumsal yapıları destekleyebilecek tarımın doğmasına yol açtı.
(İlgili: Danimarka’ya Tarım Geldiğinde Bile Balıkçılık Devam Etmiş)
Ancak bu bir gecede gerçekleşen bir değişim değildi. Tarım büyük olasılıkla MÖ 10.000 civarında Batı Asya’daki Bereketli Hilal’de birkaç farklı topluluk arasında ortaya çıktı ve ardından binlerce yıl boyunca yavaş yavaş Avrasya’nın ve Afrika’nın diğer bölgelerine yayıldı.
Aynı bölgelerde bile insanlar tarıma bir çırpıda geçmedi. Geçiş çoğu zaman yavaş, karmaşık ve çok katmanlıydı. Çiftçi ve toplayıcı topluluklar aynı bölgede bir arada yaşadı. Bazı topluluklar ise erken tarım biçimlerini avcılık, balıkçılık ve toplayıcılıkla bir arada sürdüren karma bir yaklaşım benimsedi.
Rødhals Adamı da bu geçiş döneminin mükemmel bir örneği. Antik DNA analizi, adamın koyu bir ten rengine sahip olduğunu ve gözlerinin mavi olma olasılığının çok yüksek (yüzde 85) olduğunu gösterdi. Genetik yapısı tamamen yerliydi. Bölgeye güneyden göç etmiş “çiftçilerden” oldukça farklıydı.
Ancak beslenmesi yeni gelenlerinkinden o kadar da farklı değildi. Kalıntıları üzerinde yapılan izotop analizi, adamın ergenlik ve yetişkinlik döneminde yerleşik çiftçilere özgü olan, kara hayvanlarına dayalı bir beslenme düzeni olduğunu düşündürüyor. Ancak çocukluğunda neredeyse yalnızca adadaki avcı-toplayıcıların geleneksel besinleri olan balık, deniz memelileri ve kabuklu deniz canlılarıyla beslenmişti.
Yeni çalışmanın yazarlarına göre bu durum, bu bireyin bölgeye gelen Neolitik çiftçilerle birlikte yaşayan ilk Mezolitik toplayıcı kuşağına ait olduğunu ve onların alışkanlıklarını ve kültürünü yavaş yavaş benimsediğini düşündürüyor.
Çalışmanın yazarlarından, Leibniz Arkeoloji Merkezi’nden Dr. John Meadows, yaptığı açıklamada Rødhals Adamı’nın inanılmaz derecede nadir bir buluntu olduğunu belirtiyor. Meadows’a göre bu, tarihöncesinin en temel dönüşümlerinden biri olan toplayıcılıktan çiftçiliğe geçişe tanıklık etmiş birine ait eksiksiz bir iskelet. Araştırmacı, adamın çiftçilerin yaşam tarzını tamamen benimsemediğini ya da onlardan kaçmadığını, yerli atalarının yaşam biçimini sürdürürken çiftçi kültürünün bazı unsurlarını benimsediğini vurguluyor.
Çalışmanın başyazarı, Göteborg Üniversitesi’nden Dr. Anders Fischer ise bunun yalnızca tek bir kişinin ve tek bir kuşağın hikâyesi olduğunu ekliyor. Ancak Fischer’e göre antik DNA, yüksek çözünürlüklü örnekleme ve çoklu izotop ekolojisinin birleşimiyle artık elde edilebilen davranışsal bilgiler, Rødhals Adamı’nın olası çocuklarının ve torunlarının seçimlerini ya da kaderini sonunda anlayabilecekleri yönünde umut veriyor.
Adam, öldüğünde de yeni kültürün etkisi altında görünüyor. Mezarında taş bir çerçeve ve olasılıkla bir okçu bilekliği bulunuyordu. Her iki gömme özelliği de tipik Mezolitik gömütlerden ziyade erken çiftçi gömütleriyle ilişkilendiriliyor.
Ancak Rødhals Adamı, türünün son temsilcilerinden biri gibi görünüyor. Araştırmacılara göre adam, bugünkü Danimarka’da, saf Batılı Avcı-Toplayıcı soyuna sahip olan ve yaşamının en azından erken bir bölümünde balıkçı-toplayıcı beslenmesiyle yaşamış, bilinen en geç birey.
Günümüz gözlemcilerinin Neolitik Devrim’in insan ölçeğinde nasıl yaşandığını tam olarak bilmesi imkânsız. Ancak Rødhals Adamı’nın kalıntıları, büyük bir değişimin ortasında bir insanın yaşamının iki dünya arasında nasıl köprü kurabildiğine dair büyüleyici bir portre sunuyor.
Dr. Fischer, ilk çiftçiler gelir gelmez toplayıcıların arkeolojik kayıtlardan birdenbire kaybolmuş gibi göründüğünü ekliyor. Fischer, böylesine önemli ve geri dönüşü olmayan bir geçişi yaşamanın, atalarının yüzyıllardır balıkçılıkla geçindiği takımadaların yeni bir insan topluluğunun gelişiyle dönüşmesine tanık olmanın nasıl bir şey olduğunu soruyor.
Dr. Meadows da bunun bir tehdit mi yoksa bir fırsat mı olduğunu soruyor. Araştırmacı, yeni gelenlerle ilişki kurmanın risklerinin ve kurmamanın fırsat maliyetlerinin ne olduğunu, gerçekçi bir alternatifin var olup olmadığını merak ettiğini söylüyor.
IFL Science. 16 Kasım 2026.
Makale: Fischer, A., Meadows, J., Jørkov, M. L., Sjögren, K.-G., Alexandersen, V., Gotfredsen, A. B., … Kristiansen, K. (2026). Rødhals Man: a life at the end of the Mesolithic world. Antiquity, 1–17.




