X Facebook WhatsApp 18 Kasım 2026 2 0

En Eski Zehirli Av Silahları Arabistan’da Bulunmuş Olabilir

En Eski Zehirli Av Silahları Arabistan’da Bulunmuş Olabilir

Suudi Arabistan’daki taş uçlarda bulunan kalıntılar, insanların 125.000 yıl önce zehirli silahlarla avlanmış olabileceğini düşündürüyor.

Arkeologlar, Suudi Arabistan’ın güneyinde, 125.000 yıl öncesine ait olabilecek binlerce taş alet keşfettiler. C: Christopher Clarkson / Griffith University

Arkeologlar Suudi Arabistan’da binlerce taş eser keşfetti. Bunların bazıları, insanların 125.000 yıl önce büyük hayvanları avlamak için ucu zehirli taş aletler kullandığını düşündürüyor. Büyük olasılıkla büyük hayvanları avlamak için kullanılan taş aletlerin üzerinde, tarih boyunca zehri için kullanılmış bir ağaca ait kalıntı izleri bulunuyordu.

Çalışmanın yazarlarından Chris Clarkson, 125.000 yıllık yaşlarıyla bu aletlerin, Güney Afrika’da kısa süre önce tespit edilen yaklaşık 60.000 yıllık zehirli ok uçlarından çok daha eski olabileceğini belirtiyor. Ancak Clarkson’a göre zehrin tam olarak nasıl hazırlandığını ya da etkili olup olmadığını henüz ortaya koyamadılar. Bu nedenle araştırmacı, bu buluntuları kesin olarak kanıtlanmış bir “ilk” yerine zehirli av silahlarına dair potansiyel olarak en eski kanıt şeklinde tanımlamayı tercih ediyor.

Araştırmacılar yeni çalışmada, Suudi Arabistan’ın güneyinde ‘Uruq Aljelibah olarak bilinen 125.000 yıllık bir alanı inceledi. Çalışmanın yazarlarından Frans van Buchem’in aktardığına göre bu ad “bir su kaynağının kum tepeleri” anlamına geliyor.

(İlgili: İnsanlar Yeşil Arabistan’dan Binlerce Yıl Neden Uzak Durdu?)

Clarkson’a göre bölge bugün dünyanın en sıcak ve en kurak çöllerinden biri olan Rub’ül Hali’de yer aldığından sıcak, son derece kurak ve geniş kum tepeleriyle kaplı. Ancak bilim insanları, alanda bir zamanlar yaklaşık 340 kilometrekare büyüklüğünde ve 29 metre derinliğe ulaşan bir tatlı su gölü bulunduğunu saptadı. Buradaki fosiller, gölün bir zamanlar su aygırları, mandalar, deve kuşları, develer, ceylanlar, palmiyeler, sazlar, ağaçlar ve çalılar gibi zengin bir bitki ve hayvan çeşitliliğini barındırdığını düşündürüyor. İlk modern insanlar da büyük olasılıkla bu kaynaklardan besin ve başka ihtiyaçları için yararlanıyordu.

Clarkson, bugün Rub’ül Hali olan bölgede bir gölün çevresinde su aygırlarının ve dev mandaların yaşadığı fikrinin, bu coğrafyaların ve küresel iklimlerin ne kadar büyük bir değişim geçirdiğini çok net bir şekilde gösterdiğini söylüyor.

Şaşırtıcı taş aletler

Arkeologlar alanda 5.500’den fazla taş eserin yanı sıra lifler, reçineler ve ahşap gibi olağanüstü iyi korunmuş bitkisel malzeme izleri keşfetti. Bu eserlerin bazıları, büyük hayvan avıyla uyumlu çarpma hasarları taşıyan taş uçlardı ve mikroskobik analiz uçların yakınında hayvan dokusu izleri ortaya çıkardı. Çalışmaya göre taş aletlerin dağılımı hayvan kemiklerinin yoğunlaştığı noktalarla büyük ölçüde örtüşüyor. Bu da göl kıyısının avlanma ve av hayvanlarını işleme açısından merkezi bir yer olduğunu düşündürüyor.

Clarkson, çoğu Paleolitik alanda taş aletlere ve belki birkaç hayvan kemiğine ulaşabilmenin bile şans sayıldığını belirtiyor. Burada ise bu aletlerin ne işe yaradığını ve insanların onları başka hangi malzemelerle birleştirdiğini yeniden kurgulamaya başlayabildiklerini söylüyor.

Araştırmacılar, burada insanların hayvanları ucu zehirli aletlerle avlamış olabileceğini saptadı. Birkaç taş uçta, tarih boyunca zehriyle bilinen ve Doğu ile Orta Afrika’ya ve güney Arabistan’a özgü olan ok zehri ağacıyla (Acokanthera schimperi) bağlantılı kimyasal kalıntılar bulundu. Afrikalı avcılar, av hayvanlarını felç etmek ya da öldürmek için mızrak uçlarını ve ok uçlarını bu bitkiden elde edilen özütlerle kaplıyordu.

Avlarını zehirleyen avcıların, bu hayvanları yediklerinde kendilerini zehirlemekten nasıl kaçındığı ise belirsizliğini koruyor. Clarkson, bir zehrin etkisinin maddeye, doza ve vücuda nasıl girdiğine bağlı olduğunu belirtiyor. Araştırmacıya göre doğrudan bir yaraya giren zehir, yutulduğunda mutlaka aynı şekilde davranmıyor. Clarkson, tarih boyunca avcıların zaman zaman hayvanın geri kalanını yemeden önce yaranın çevresindeki eti çıkardığının bilindiğini de ekliyor.

Suudi Arabistan günümüzde bir çöl olsa da geçmişte yemyeşil bir araziydi. C: Christopher Clarkson / Griffith University

Clarkson’a göre bu bulgular, araştırmacıların ilk insan topluluklarının teknolojik karmaşıklığını çoğu zaman nasıl hafife aldığını gözler önüne seriyor, çünkü bu insanların yaptığı şeylerin büyük bölümü organikti ve basitçe yok olup gitti. Araştırmacı, bu insanların yalnızca çekirdek taşlardan yonga koparmakla kalmadığını, karmaşık aletler ve silahlar yapmak için taşı ahşap, bitki lifleri, reçineler ve potansiyel olarak zehirli maddelerle birleştirdiklerini vurguluyor.

Araştırmaya dahil olmayan arkeolog Eleanor Scerri, böyle bir alanda insanların aletleri nasıl yapıp kullandığına dair bu kadar çok kanıt bulunmasını dikkat çekici buluyor. Scerri’ye göre bu kanıtlar, örneğin insanların mızrak uçlarını nasıl saplara taktığına dair izler gibi mikro ölçekten, tüm alanın geneline ve avlanmayla ilgili aletler ile su aygırı gibi hayvanların kemikleri arasındaki son derece ikna edici mekânsal ilişkiye kadar uzanıyor.

Çalışmaya katılmayan Paleolitik dönem arkeoloğu Jeffrey Rose, Arabistan’da hem taş aletlerin hem de hayvan kemiklerinin bulunduğu alanların nadir olduğunu söylüyor. Rose’a göre bu alanda eski bir göl kıyısında su aygırı, manda ve deve kuşu kalıntılarının yanında binlerce eser bulunuyor ve yongaların bazıları birbirine uyuyor. Bu da aletlerin yerinde yapıldığını gösteriyor. Rose, bunun değerli yeni veriler sunduğunu belirtiyor.

Afrika’dan çıkış

Arap Yarımadası, Afrika ile Asya’nın geri kalanı arasında yer alıyor ve insanlar dünyaya yayılırken önemli bir geçiş koridoruydu. Tekrarlanan yağışlı dönemler, normalde yaşamaya elverişsiz olan bu coğrafyaları geçmişte daha yaşanabilir kılmış olabilir. Ancak bugün Arabistan’ın büyük bölümünü kaplayan sıcak çöl, insanlık tarihinin bu kritik döneminde bu önemli köprüye dair pek çok ayrıntının araştırılmasını zorlaştırıyor.

Araştırmacılar burada herhangi bir insan kalıntısı bulmadı. Yine de alanın farklı bir insan türünden ziyade büyük olasılıkla modern insanlara (kendi türümüz Homo sapiens) ait olduğunu düşünüyorlar.

Clarkson, Homo sapiens’in bu dönemde Afrika’dan çoktan yayılmış olduğunu ve Güneybatı Asya’da bulunduğunu bildiklerini belirtiyor. Araştırmacıya göre alanın yaşı bu erken göçlerle uyumlu.

Bu bulgular, Arabistan’daki daha yağışlı dönemlerin Afrika ile Asya arasında göç koridorları oluşturduğuna ve tekrarlanan insan yerleşimlerini destekleyebilecek verimli yaşam alanları sağladığına dair giderek artan kanıtlara ekleniyor.

Clarkson’a göre alan, insanların bu ortamlardan yalnızca geçip gitmediğini gösteriyor. Araştırmacı, insanların çeşitli teknolojiler ve kaynaklar kullanarak bu ortamlardan oldukça gelişkin yollarla yararlandığını vurguluyor.

Ancak Rose, bu çalışmada bulunan taş eserlerin tamamının yüzeyden toplandığı konusunda uyarıyor. Rose’a göre eserlerin hiçbiri tarihlendirilen katmanlardan kazılarak çıkarılmadı ve 125.000 yıllık tarih aletlere değil göle ait. Aletler için bu yalnızca azami bir yaş. Rose, alanda gelecekte yapılacak araştırmaların göl yataklarında taş eserler araması gerektiğini belirtiyor. Araştırmacıya göre rüzgârın çoğu alanı yüzey dağılımlarına indirgediği Arabistan’da bu zor ama yapılabilir.

Clarkson da daha fazla çalışma gerektiği konusunda hemfikir. Araştırmacı, hem hayvan fosilleri hem de insan fosilleri bulmak için bu alana dönmeye devam etmek istediğini söylüyor. Clarkson ayrıca kimyasal ve işlevsel analizleri, özellikle de zehirli bitki bileşiklerine dair kanıtları daha ileri götürmek istediğini belirtiyor. Araştırmacıya göre tam olarak hangi maddelerin kullanıldığını, nasıl hazırlanmış olabileceklerini ve av silahlarına bilinçli olarak uygulanıp uygulanmadıklarını belirlemek son derece ilgi çekici olacak.

Antik gölün kıyılarına odaklanacak gelecek araştırmalar daha fazla bilgi ortaya çıkarabilir. Clarkson, insanların yaşadığı ve etkinliklerini sürdürdüğü başka yerlerin de olması gerektiğini ve bunların bazılarının daha iyi tabakalanmış arkeolojik birikintileri koruyor olabileceğini söylüyor.

Ancak araştırmacılara göre bu alandaki buluntuların bir arada olması şaşırtıcı.

Clarkson, kariyerinin büyük bölümünü taş aletleri inceleyerek geçirdiğini ve en büyük hayal kırıklıklarından birinin genellikle eski teknolojinin yalnızca günümüze ulaşan küçük bir kısmına bakabilmek olduğunu belirtiyor. Araştırmacıya göre burada teknolojik sistemin çok daha büyük bir bölümünü görme şansı var.


Live Science. 12 Kasım 2026.

Makale: Chris Clarkson et al. (2026). Poisoned hunting weapons, megafauna, and plant use at a 125,000-year-old Arabian paleolakeshore. Science 394, 746-751.

Bir yanıt yazın